hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Over bewustzijn en vrijheid (I)

26 februari 2010


O

p 13 april 2008 puliceerde Nature Neuroscience een onderzoek van John-Dylan Haynes en collega's, waarin de conclusie werd getrokken dat "de uitkomst van een beslissing in het brein aanwezig is tot 10 seconden voor we haar beseffen. Deze vertraging is vermoedelijk te wijten aan een netwerk van controlerende gebieden in het brein."

Noorderlicht, bij monde van Elmar Veerman, besloot op slag dat "de vrije wil was afgetroefd ... al meerdere seconden voor de proefpersoon meent te besluiten op welke knop hij gaat drukken, is die beslissing al genomen. Dus hoezo vrije wil?" en Asha Ten Broeke blokletterde op Kennislink "Vrije wil bestaat niet echt".

Laboratoriumproeven die seconden aftellen gaan over attentie, niet over bewustzijn in het werkelijke leven. Ze zeggen iets over automatismen, maar niets over onze keuzevrijheid bij verkiezingen of bij het plannen van een vakantie. Laboratoriumproeven zijn niet zomaar vertaalbaar naar het echte leven.

De opvatting dat we in wezen slechts mechanieken, robots of computers zijn, is even gevaarlijk als de opvatting dat we ons aan goden moeten onderwerpen. In beide gevallen verwerpen we onze individuele verantwoordelijkheid. Meer zelfs, als we slechts robotten zijn en onze keuzevrijheid slechts een illusie is, wat maakt het dan uit of we ons aan de goden onderwerpen of aan iets anders?

Zou het niet uitermate gevaarlijk zijn als een treinbestuurder of een kraanman zouden geloven dat de keuzes die ze maken enkel illusies zijn? En is dit gevaar geen afdoende bewijs voor hun vrijheid?

Het geloof dat we slechts robotten zijn is, ondanks haar verlichte schijn, niet beter dan de godsvrucht van de piloot die terecht tot tien jaar celstraf veroordeeld werd omdat hij begon te bidden in plaats van de voorgeschreven procedures te volgen toen zijn vliegtuig in moeilijkheden kwam.

Waardoor roept onze onloochenbare keuzevrijheid en bewustzijn zoveel weerstand op? Eenvoudig: door de oude associatie bewustzijn-ziel-godsdienst. Als dezelfde ontkenners zouden beseffen dat ook licht zeer lange tijd tot dit rijtje werd gerekend, zouden ze dan beweren dat we alleen maar denken dat we kunnen zien? Ik denk het niet. Licht is door de wetenschap verklaard. Maar het is onredelijk alle dingen een illusie te noemen die ooit een religieuze verklaring hadden, maar (nog) niet door de wetenschap verklaard zijn.

Het resultaat van deze dwaling is dat net zij die streven naar vrijheid haar bestaan ontkennen. Het is als een zielig sprookje, waarin iemand na een eeuwigheid ontsnapt uit een donkere grot. En eenmaal in het volle daglicht, wanneer de geuren en kleuren van de materiele werkelijkheid binnen handbereik zijn, in een armzalige robot verandert.




Tags: Wetenschap, Ethiek, kennislink, noorderlicht, Bewustzijn

Zie ook het archief