hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Vragen over vrijheid en determinisme

08 maart 2013


H

et is verontrustend dat een zaak die zo tot de kern van het menselijke wezen hoort, zelden overdacht kan worden zonder te leiden tot totale chaos.

Ik tracht hier enkele begrippen helder op een rijtje te zetten.

Na enkele opmerkingen van lezers (waarvoor dank) is dit de een lichtjes verbeterde tweede versie (19/3/2013).

§

Vrijheid

Wat betekent "vrij zijn"?

Vrij zijn is kunnen kiezen tussen twee of meer handelingen.

Kan iemand absoluut vrij zijn?

Nee.
Mensen kunnen vrij zijn van sommige beperkingen, maar zijn nooit vrij van alle beperkingen.
Mensen kunnen vrij zijn iets te doen, maar kunnen niet vrij zijn alles te doen.
Vrijheid is afhankelijk van de omstandigheden.

Kan vrijheid gemeten worden?

Ja.
Je kan het aantal bruikbare opties tellen.
Je kan beperkingen vergelijken onder verschillende omstandigheden.

Bestaat vrijheid?

Ja, aangezien vrijheid kan gemeten worden (zie boven.)

Oorzaken

Weten we hoe oorzaken werken?

Nee.
We veronderstellen oorzaak en gevolg als het gevolg herhaaldelijk volgt op de oorzaak.

Wat is "causal closure"?

De aanname dat alle fysische gebeurtenissen een fysische oorzaak hebben.

Zijn alle gebeurtenissen fysisch (dwz. natuurlijk)?

Ja.
Empirisch onderzoek heeft aangetoond dat er geen buitennatuurlijke gebeurtenissen bestaan.

Zijn alle oorzaken fysisch (dwz. natuurlijk)?

Ja.
Empirisch onderzoek heeft aangetoond dat er geen buitennatuurlijke oorzaken bestaan.

Kan "causal closure" bewezen of weerlegd worden?

Nee.
Het is een metafysische opvatting, geen empirische.

Wat is "probabilistic causation"?

Een oorzaak die niet altijd hetzelfde gevolg heeft.

Wat is "downward causality"?

Gevolgen die hun oorzaak beïnvloeden.
Zulke invloeden kunnen uit allerlei combinaties van oorzaken en gevolgen bestaan.
Dit vindt vooral plaats in zich herhalende (zelfverwijzende, recurrente) systemen.
Het vindt aanhoudend plaats in de werkelijke wereld.

Determinisme

Wat is determinisme?

De opvatting dat wat zal gebeuren reeds bepaald is.

Volgt determinisme uit oorzakelijkheid?

Nee.

Bijna alle oorzaken hebben in de werkelijke wereld meerdere gevolgen.
Heel wat oorzaken hebben in de werkelijke wereld toevallige gevolgen.
Bijna alle gevolgen hebben in de werkelijke wereld talrijke en varierende oorzaken.


Wat betekent "lokaal determinisme"?

Dat wat op een plaats in het universum gebeurt, bepaald is door wat ervoor gebeurde op die plaats.
Dat is dikwijls het geval.
Leven heeft nood aan voldoende lokaal determinisme om te kunnen (voort-)bestaan.

Wat is "universeel determinisme"?

Dat alles wat ooit gebeurt ergens in het universum op voorhand bepaald is.
Universeel determinisme is niet hetzelfde als "causal closure".

Kan universeel determinisme bewezen of weerlegd worden?

Nee.
Het is een metafysische opvatting, geen empirische.

Vrije wil

Wat betekent "negatieve vrijheid"?

Negatieve vrijheid is vrij zijn van beperkingen.
Ze wordt ook kortweg "freedom from" genoemd.

Wat betekent "positieve vrijheid"?

Positieve vrijheid is de vrijheid dingen te doen.
Ze wordt ook kortweg "freedom to" genoemd.

Wat betekent "escapisme"?

Vluchten voor positieve vrijheid uit angst, door middel van verbeelding.

Wat betekent "voluntary servitude"?

Vluchten voor positieve vrijheid uit angst, door middel van onderwerping.

Wat betekent "wil"?

Het innerlijke begin van een handeling.
Zoals al ons innerlijk en uiterlijk gedrag is ook willen een fysisch gebeuren.

Wat betekent "vrije wil"?

Dat een handeling vrijwillig vervangen kan worden door een andere handeling.

Wat betekent "conscious will"?

Dat een handeling bewust vervangen kan worden door een andere handeling.




Tags: Actueel, Bewustzijn, Ethiek, Samenleving, Seculariteit, Wetenschap

Zie ook het archief