hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Folteren en de Atoombom op Times Square

6 september 2013


S

am harris heeft een webpagina waarop hij zich verdedigt tegen (volgens hem) onterechte aantijgingen. Een van die aantijgingen is dat hij folterting zou goedpraten. Zijn verdediging komt er, kort gezegd, op neer dat hij foltering goedpraat. Het mooie is wél dat hij zijn argumenten eens duidelijk op een rijtje zet. Het is dus zeker de moeite om ze eens aan een grondige analyse te onderwerpen.

§

Sam harris schrijft:
Ik ben niet de enige die meent dat er omstandigheden mogelijk zijn waarbij het gebruik van foltering ethisch gerechtvaardigd kan worden. De liberale senator Charles Schumer heeft verklaard dat de meeste US senators foltering zouden aanvaarden om de plaats van een tikkende bom te vinden. Zulke scenario's werden overal bekritiseerd als onrealistisch. Maar realisme is niet het punt van deze gedachte-experimenten. De kwestie is dat tenzij je argument foltering overbodig maakt in geïdealiseerde gevallen, je geen categorisch argument hebt tegen foltering. Aangezien nucleair en biologisch terrorisme steeds meer tot de mogelijkheden gaan behoren, is het in ieders belang dat mannen en vrouwen van goede wil bepalen wat gedaan moet worden indien een persoon blijkt te beschikken over bruikbare kennis van een ophanden zijnde gruweldaad (en zelfs kan zeggen zulke kennis te bezitten), maar er anders niet over spreken.

Fictie

De algemene bekendheid van het “tikkende tijdbom scenario” hebben we te danken aan ambtenaren en opiniemakers die mee zwommen in het zog van US president George W. Bush en zijn "oorlog tegen het terrorisme". De verdediging van foltering voor eigenbelang is wijdverspreid in de Amerikaanse samenleving, en heeft zelfs aanleiding gegeven tot propagandistische succestelevisie als 24, waarin elke aflevering een nieuwe Ticking Time Bomb onschadelijk gemaakt werd.

Stel dat iemand weet waar een tijdbom verborgen ligt die een catastrofe zal aanrichten. Is het dan toegelaten deze persoon te folteren om die informatie te bekomen? De Bush administratie vond van wel en voegde de daad bij het woord - weliswaar zonder dat er een concrete catastrofe werd verwacht en zonder concrete aanwijzingen dat de personen erbij betrokken waren. Want zelfs als je iemand hebt opgepakt die misschien voldoende weet om een tikkende tijdbom onschadelijk te kunnen maken, maar die ook een onschuldig en onwetend burger zou kunnen zijn, vindt Harris dat men maar best tot foltering overgaat. De stap naar folteren uit verveling, een logisch gevolg van het verbreken op het taboe van folteren, hebben we gezien op beelden uit Abu Ghraib.

De kans dat een inlichtingendienst plannen voor een aanslag ontdekt, maar toch niet weet waar en wanneer die aanslag moet plaatsvinden, is heel klein. Dat de inlichtingendienst daarop de juiste terrorist oppakt zonder te weten wat die zinnens is, is nog veel kleiner. Dat die terrorist iets kan of wil vertellen na foltering (en niet ervoor, maar toch op tijd om een tikkende bom onschadelijk te maken) is helemaal te verwaarlozen.

Merkwaardig genoeg lijkt Harris aanvaard te hebben dat het Ticking Time Bomb scenario onmogelijk is. Maar, meent hij, realisme is niet het punt van deze gedachte-experimenten. En hij besluit dat als je foltering niet overbodig kan maken in fictieve situaties, daaruit volgt dat foltering niet categorisch overbodig is. En als foltering niet categorisch overbodig is, is foltering noodzakelijk in de realiteit. Dat lijkt me een intellectuele buiteling van formaat.

Ondanks de wekelijkse triomf van de Nobele Amerikanen in TV-series is de werkelijkheid eerder een ontgoocheling gebleken. Al Qaida groeit bij elke "bestrijding" en minstens één bewaker van Guantanamo Bay bekeerde zich tot de islam.

Recht

President Barack Obama heeft het folteren onmiddellijk na zijn aantreden verboden, maar heeft ook beslist geen CIA folteraars te vervolgen, wat hem kritiek door de speciale VN-rapporteur voor folterpraktijken opleverde.

Een belangrijk voorstander is Alan Dershowitz, een succesvol strafpleiter, adviseur van Bush en Sharon, en fervent Israël verdediger, met een zitje in het geheime Israëlische Assassination Target Review Panel dat beslist welke Palestijn in de straat vermoord moet worden. Dershowitz veroorzaakte opschudding met zijn voorstel in de US een officieel “bevel tot folteren” in te voeren (vergelijkbaar met “bevel tot huiszoeking”), “om te vermijden dat er ongeorganiseerd gefolterd zou worden”.

Tegenstanders zijn in de eerste plaats de 146 landen van de Verenigde naties die de “Conventie Tegen Foltering en Andere Wrede, Onmenselijke en Vernederende Behandelingen” ondertekenden. Ze verbinden zich tot het absoluut en onaantastbaar verbod op foltering. Ze stellen nadrukkelijk dat geen uitzonderingssituatie, inbegrepen oorlog, dreiging van oorlog, politieke instabiliteit, publieke noodgevallen, terrorisme, gewelddaden, of om het even welke vorm van gewapend conflict als rechtvaardiging van foltering gebruikt mogen worden. Foltering kan evenmin gerechtvaardigd worden als een middel om de publieke veiligheid te beschermen of rampen te voorkomen. Evenmin kunnen bevelen van officieren of publieke ambtenaren als rechtvaardiging gelden. De reden hierachter is de dreiging van een werkelijk hellend vlak: als er eenmaal uitzonderingen op deze regel worden gemaakt, zal men overal de nodige "bijzondere" omstandigheden vinden.

Besluit

Hier enkele volgens mij geldige argumenten tegen foltering, speciaal in verband met het "ticking time bomb scenario":

  1. De dreiging wordt absurd groot voorgesteld om foltering op zich goed te praten. Dat men foltering vandaag verdedigt én toepast bewijst dat het “atoombom op Times Square” argument vals is.
  2. De kans dat men zou weten (a) dát er een grote ramp dreigt, én (b) wie er inlichtingen over heeft, én (c) dat die man of vrouw gevat zou zijn, én(d) dat die man of vrouw tijdig zou breken door foltering, is onbestaande in de echte wereld.
  3. Eenmaal folteren aanvaard is wordt folteren voor alles en nog wat toegepast, tot het botvieren van sadisme en intimidatie zoals in Abu Ghraib.
  4. Eenmaal folteren aanvaard is kan elke gevangene gefolterd worden om uit te zoeken of die iets weet, en wat dan wel.
  5. Het Rode Kruis in Irak schat dat 80% van de gevangenen in Abu Ghraib de foute personen waren.
  6. Martelaren spreken niet of het duurt weken, dus langer dan een bom zou tikken, voor de echte dader breekt.
  7. Onderzoek naar folteringen in Rusland, Nazi-Duitsland en Frans Algerije hebben aangetoond dat folteringen weinig of niets opbrachten. De informatie gegeven onder foltering is, in de werkelijke wereld, onbetrouwbaar en onbruikbaar. Iemand werd 18 dagen gefolterd in Abu Ghraib, waarna hij bekende zelf Bin Laden te zijn, in vermomming weliswaar.
  8. Met name de Fransen hebben onschuldige Algerijnen preventief gefolterd om mensenlevens te redden, terwijl ze zelf 1,5 miljoen mensen ombrachten.
  9. Foltering verspreidt zich als vergif. Niet toevallig waren net hogere US militairen tegenstander van folteringen, omdat ze beseften dat ze later niet meer met evenveel recht konden eisen dat hun eigen soldaten volgens het recht behandeld zouden worden indien ze gevangen genomen werden. Net door de groeiende aanvaarding van foltering in de publieke opinie in de US en elders wordt "boots on the ground" een heikele zaak. Wat zal een vijand doen met de soldaat van een land dat vind dat je maar beter iedereen kan folteren die misschien iets weet?

Bommen

Harris heeft een punt waar hij zegt dat:

Mijn argument voor het beperkte gebruik van gedwongen ondervraging ("foltering" genoemd) is in essentie het volgende: als je het gerechtvaardigd vindt ooit bommen te werpen in een poging een man als Osama Bin Laden te doden (en daarbij riskeert onschuldige mannen, vrouwen en kinderen te doden of te verminken), zou je ook denken dat dat het soms gerechtvaardigd zou zijn een man als Osama bin Laden (of iemand die op hem lijkt) te waterboarden. Het lijkt me toe dat wanneer men waterboarding vergelijkt met bommen werpen, het bommen werpen er altijd uit komt als het slechtste, ethisch gesproken.

Verontwaardiging over folteren (van al dan niet onschuldigen) lijkt me hypocriet als je bommen werpen mét collateral damage wél goed vindt. Maar dat lijkt me eerder een argument tegen bommen dan vóór folteren. Helaas lijkt het bombarderen met onbemande kruisraketten en drones net gewoonte te worden. Onbemand, want wie folteren aanvaardt heeft geen verweer meer als eigen soldaten mishandeld worden.




Bronnen:
Sam Harris' Response
The Jihad of Alan Dershowitz



Tags: bewustzijn, ethiek, pacifisme, samenleving

Zie ook het archief