hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Wetenschap en scepsis

25 october 2013


O

pmerking vooraf: dit is niet mijn eerste blog over hedendaagse wetenschappelijke gewoontes. De wetenschappelijke vooruitgang is te belangrijk voor de samenleving om te aanvaarden dat ze verwordt tot een zoveelste dogmatische eredienst. Als we niet langer in een gedicteerde wereld willen leven, dan hebben we nood aan scepsis tegenover de wetenschappelijke wereld, evenzeer als tegen kwijnende religies en inventieve slakkenzalf venters.

~

Op 4 juli 2013 ontving bioloog O. Cobange, van het Wassee Institute of Medicine in Asmara, het bericht dat zijn onderzoek aanvaard was voor publicatie door het Journal of Natural Pharmaceuticals. Zijn "paper", die handelde over kankerbestrijding met een chemische stof uit korstmos, was twee maanden eerder ingezonden. En wat er in stond was volledig bij elkaar gefantaseerd door John Bohannon, een journalist van Science, een van de belangrijkste wetenschappelijke tijdschriften ter wereld. Noch Cobange, noch zijn instituut hebben ooit bestaan.

§

Bohannon had in de loop van 10 maanden 304 versies van zijn wondermiddel aangeboden aan Open Access tijdschriften, en meer dan de helft aanvaardden de paper zonder gebreken op te merken die elke leek zouden opvallen. Het Journal of Natural Pharmaceuticals, dat de onzin-paper publiceerde, beschikt over redacteurs en een adviescomissie van professoren in farmaceutische wetenschappen van universiteiten verspreid over de hele wereld. Het wordt gepubliceerd door Medknow in Indië, een bedrijf dat 270 tijdschriften maakt en enkele jaren geleden werd opgekocht door Wolters Kluwer, een multinational met Nederlands hoofdkwartier. Wolters Kluwer is een van de belangrijkste spelers in medische informatie met een jaarlijkse omzet van 5 miljard dollar.

De paper werd ook gepubliceerd door tijdschriften van Sage en Elsevier, die bij de allergrootsten horen, en bij tijdschriften van prestigieuze universiteiten en van hoog aangeschreven academische instellingen. Sage, dat in 2012 nog werd uitgeroepen tot Independent Publishers Guild Academic and Professional Publisher of the Year, aanvaardde de onzin paper voor haar publicatie "International Medical Research" zonder verdere vragen, behalve dan de vraag aan de auteur om een factuur van 3.100 dollar te betalen.

Observer Bias

Na het idealistische begin van tien jaar geleden, besluit Bohannon, volgde een wildgroei aan Open Access uitgevers. Het werd een wereldomvattende industrie, aangedreven door geld betaald door de auteurs, veeleer dan door abonnees. Maar het is zeer de vraag of andere tijdschriften veel beter scoren. Het principe van Open Access is grotendeels aanvaard in de academische wereld. Alleen maakt het gebrek aan structuur het makkelijk te parasiteren op het werk van wetenschappers. Sommige Open Access tijdschriften die voordien regelmatig bekritiseerd werden waren net de zorgvuldigsten. Één Open Access tijdschrift dat alarm sloeg en publicatie weigerde was PLoS ONE.

Door zijn onzin-artikel enkel aan Open Access uitgevers te zenden, heeft Bohannan geen dubbelblinde proef uitgevoerd en is zijn conclusie dat de malaise meer bij (buiten de VS gestationeerde) Open Access voorkomt, onbewezen. Een journalist mag onderzoek doen naar hooligans van Ajax, maar een wetenschapper mag niet uit zo'n toegespitst onderzoek besluiten, dat er bij andere voetbalploegen géén hooligans zijn.

Het geheel herinnert aan de zogenaamde Sokal affaire, waarin een New Yorkse professor geneeskunde een onzin paper toezond aan Social Text, een links magazine met postmoderne sympathieën, en het ook nog gepubliceerd kreeg. De flater van Social Text werd meteen aangewend om het hele zogenaamde "postmodernisme" aan te vallen, en daar bleef het niet bij: de Sokal affaire bleef opduiken in citaten bedoeld om naar believen het marxisme, de Franse filosofie, de continentale filosofie en uiteindelijk het hele filosofische bedrijf te verwerpen.

Open Access

Een van de oprichters van PLoS, Michael Eisen, heeft terecht kritiek op het onderzoek geuit. Niet alle Open Access publicaties teren op betaling door de auteurs, en ook gereputeerde tijdschriften eisen hun bijdragen. En ook bij gereputeerde wetenschappelijke tijdschriften stelt de beoordeling door vakdeskundigen ("peer review") niet veel voor. Science zelf (de werkgever van Bohannan) publiceerde nog niet zo lang geleden een onzin paper over bacteriën die arsenicum op de plaats van fosfor hadden in hun DNA. Ikzelf maakte in een recente blog nog melding van een onzin paper over staatsschuld en armoede dat door The National Bureau of Economic Research, het grootse instituut voor economisch onderzoek in de VS, afgedrukt werd (zie kader.)

Michael Eisen breekt een lans voor Open Access. Hij stelt voor de opdeling van tijdschriften naar hun vermeende degelijkheid (of glamour) te vervangen door een opdeling in onderzoeksthema's. Daarnaast stelt hij voor om publicatie los te koppelen van peer review. Publiceren zou dan - na een technische controle door de uitgever - enkel van de auteur afhangen, en de wetenschappelijke reviews zouden gedurende de hele leeftijd van de paper kunnen plaatsvinden en gepubliceerd worden.





Bronnen:
Who's Afraid of Peer Review? - John Bohannon
Flaws in peer-review at subscription based journals - Michael Eisen
Peer review is f***ed up – let’s fix it - Michael Eisen



Tags: actueel, ethiek, samenleving, wetenschap

Zie ook het archief