hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Libet in de tuin

17 december 2013


V

orig weekend was ik uitgenodigd op een evenement van de Piratenpartij om mijn opvattingen voor te stellen. De voorbereiding ervan heeft me enige tijd weggehouden van het bloggen - waarvoor mijn excuses, als u dat erg zou vinden.

§

De bekende experimenten van Benjamin Libet kwamen natuurlijk ter sprake. Een proefpersoon aan EEG-elektroden wordt gevraagd een knop in te drukken op een zelfgekozen moment. De proefpersoon heeft uitzicht op een klok, en wordt gevraagd te onthouden wanneer de wil om de knop in te drukken opkomt, en dat achteraf mee te delen.

Het resultaat was dat het brein van de proefpersoon al met de voorbereiding van de actie bezig was 350ms vóór het tijdstip van de bewuste beslissing, zoals door de proefpersoon gemeld. Na dat tijdstip duurde het nog 200ms voor de proefpersoon de knop indrukte.

Gedurende enkele jaren leek dit experiment aan te tonen dat onze keuzes slechts illusies zijn, en dat het echte werk buiten ons besef, in het isolement van ons brein plaatsvindt. Enkele jaren later kwam Libet zelf met een oplossing voor deze ongerijmdheid. In het werkelijke leven heeft een persoon de mogelijkheid zijn voornemen te veranderen, wanneer dit voornemen eenmaal tot het bewustzijn is doorgedrongen. Zo schreef hij in 1999:

De werking van het bewuste biedt de mogelijkheid het vrijwillig eindproces te stoppen of te "vetoen", zodat de spierbeweging niet wordt uitgevoerd.... het bestaan van een veto mogelijkheid is geen onderwerp van twijfel.

We kunnen immers geen bewuste keuzes maken zolang we ons niet bewust zijn van de verschillende mogelijkheden. "Met de gedachten spelen" of "je gedachten over iets laten gaan" zijn voorbeelden ervan.

De moeilijkheid is dat "bewustzijn" en "vrije wil" soms beschouwd worden als iets wat boven onze biologie uit zou stijgen, of tenminste als iets waartoe enkel mensen, op hun eenzame hoogt, uitverkoren zijn. Dat is zeker fout. Bewustzijn is gradueel. De proefpersoon van Libet werd zich niet bruusk bewust van zijn voornemen. Het evolueerde van onbewust (als dit al denkbaar in een laboratorium dat volledig toegespitst is op dat ogenblik) tot voldoende bewust om zich te herinneren dat het tijdstip vastgelegd diende te worden.

Een graduele opvatting van bewustzijn is meteen ook bruikbaar in een evolutionair denkkader: welke dieren hebben welke soort bewustzijn, op welk ogenblik in welke mate? Zoogdieren hebben net als mensen een neo-cortex (vogels niet, maar zijn toch veel intelligenter dan men daarom zou denken. Dat komt naar het schijnt omdat Skinner en zijn volgelingen steevast duiven, zowat de domste vogelsoort, gebruikten.

Volgend filmpje maakte ik vorig jaar in mijn tuin. Het toont een ree die een nieuwe plaats om te grazen zoekt. Hoeveel keer gedurende deze halve minuut zet het beestje een handeling stop om een nieuwe keuze te maken?




Bronnen:
Who decides on our ethics? (My guest talk at a Pirate Party convention)
The slides (")
Libet Experiments (The Information Philosopher)
Sigers tuin



Tags: bewustzijn, ethiek, evolutie, samenleving, wetenschap

Zie ook het archief