hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

De waarheid van Jerry Coyne

3 januari 2014


tafeltennis

I

n het voorbije jaar verscheen nog eens een laboratoriumexperiment dat zou aantonen dat we beslissingen nemen seconden voor we het zelf weten, en dat die beslissingen voorspeld kunnen worden met 60% nauwkeurigheid. Uiteraard tot grote vreugde van bioloog en kruisvaarder Jerry Coyne, die in zijn blog schrijft:

De laatste paar jaren hebben neurowetenschappelijke experimenten getoond dat sommige "bewuste beslissingen" in werkelijkheid gemaakt zijn in het brein voor de persoon zich er bewust van is: hersenscantechnieken kunnen niet enkel voorspellen wanneer een keuze gemaakt wordt, maar ook welke keuze het zal zijn (met nauwkeurigheid tussen 55-70%) verschillende secondes voor de proefpersoon vermeldt zich er bewust van te zijn een beslissing gemaakt te hebben.

§

De implicatie is duidelijk: tegen de tijd dat we ons er bewust van zijn een keuze gemaakt te hebben, is die keuze al voor ons gemaakt - door onze genen en onze omgeving - en het bewustzijn is slechts het rapporteren van iets wat al in het brein op voorhand vastlag. En dat betekent (zoals ik hier al dikwijls gezegd heb) dat al onze "keuzes" in werkelijkheid op voorhand bepaald zijn, terwijl sommige keuzes (bijvoorbeeld te bukken voor een bal) niet ver op voorhand gemaakt kunnen zijn!
De meeste lezers hier aanvaarden dat onze akties bepaald zij door fysische omstandigheden - dat er geen "geest in de machine" zit.
Toch beweert een groot deel van deze deterministen ook dat we toch een vrije wil hebben, beschreven op verschillende en tegensprekelijke wijze. Toch beginnen de neurowetenschappelijke experimenten de klassieke dualistische opvatting te weerleggen.

Enzoverder. Het is een ware breinbreker hoe iemand zoveel vergissingen in zo'n korte tekst kan proppen. Jerry Coyne meent dat de biologie zo ver gevorderd is dat de filosofie opgedoekt mag worden. Hij zou er nochtans zijn voordeel mee kunnen doen. Ook met wetenschappelijke papers die deze experimenten ondergraven.

Laat me eventjes de belangrijkste vergissingen in dit korte citaatje langslopen:

  • Het is ondenkbaar dat onze 25.000 genen (minder dan het aantal woorden in een krant, amper genoeg om alleen maar de erfelijke ruwbouw van ons lichaam vast te leggen) ook nog eens zouden bijdragen aan elke beslissing die we in de loop van ons leven nemen.
  • Dat onze acties fysische oorzaken hebben betekent niet dat determinisme waar is.
  • "Niet bewust" betekent niet gedetermineerd of onvrij.
  • Het is geen dualisme aan te nemen dat vrije wil fysische oorzaken heeft.
  • Zeggen dat we ons bewust worden van een keuze die door ons onbewuste gemaakt is, is wél dualisme.
  • Dualisme is verworpen door de wetenschappelijke consensus, de vrije wil is dat niet. Het verband tussen beide wordt gelegd door mensen die het over religie willen hebben, zij het voor of tegen.
  • Het is waarschijnlijker dat ik iets schilder met een blinddoek wat lijkt op Het Lam Gods, dan dat dit experiment lijkt op wat zich in het dagelijks leven afspeelt.
  • "Ik" ben er ook voor ik weet wat ik wil.
  • Vrije wil betekent in filosofische context eenduidig: de bekwaamheid te kunnen kiezen tussen twee of meer opties.
  • Als beslissingen seconden vooraf vastliggen, waarom werden ze dan in 40% van de gevallen niet voorspeld?
  • Er bestaat geen wetenschappelijke consensus over de "geen vrije wil"-interpretatie.

Ik heb al eerder gewezen op het verschil met de echte wereld. Neem een tafeltenniswedstrijd: een goed speler neemt een beslissing en maakt die voor iedereen duidelijk door een uiterst bewuste handbeweging. Daarvoor kan zijn brein allerlei mogelijkheden inschatten, maar de analyse van de snelheid, richting, spin enzovoort gebeuren allemaal tussen de twee slagen, binnen één seconde. Dit herleiden tot een onbewust "automatisme" is dus onzin. Waarom zou een druk op een knop bewust zijn en een raketslag niet? De spelers wéten heel goed wat zich de hele tijd afspeelt.

Jerry Coyne is een van die mensen die menen zoveel gelijk te hebben, dat ze het probleem niet meer zien. Helaas gaat het hem niet om wetenschap, maar om die good ol' religion waar Amerikanen maar niet overheen raken. Het experiment waar hij op doelt is nauwelijks nieuws: het is een (uitgebreide) herhaling van de bekende testen van John-Dylan Haynes, die trouwens weer van de partij was.

Alweer volgde wetenschappelijk onderbouwde kritiek door onderzoekers die geenszins van plan zijn religieuze denkbeelden in ere te herstellen of op zoek zijn naar een "geest in de machine". En helaas is deze kritiek alweer niet terug te vinden is in de populaire pers. Zo is er bijvoorbeeld de studie van Lages en Jaworska die onderzoek deden naar response bias in dergelijke testomgeving. Zij stellen vast dat:

...de opdracht zegt dat deelnemers het ogenblik van hun eigen bewuste beslissing in het oog moeten houden, terwijl ze "spontaan" reageren. Een opdracht "spontane" beslissingen uit te voeren kan gezien worden als een innerlijke tegenspraak, omdat de hogere controlefuncties van de hersenen gevraagd worden beslissingen te nemen zonder dezelfde hogere controlefuncties van de hersenen.

En:

Bij een typisch gedragsonderzoek zou het als twijfelachtig beschouwd worden als de experimenteerder eerst tweederden van de deelnemers zou wegsturen als resultaat van hun antwoorden op een willekeurige vragenlijst, daarna de testen zou selecteren op hun uitkomst, en dan de resultaten uit een groot aantal multivariabele voorspellingen bijeen zou zoeken en die voorstellen als overeenstemmend met de voorspelde uitkomst.

En ze besluiten hun studie met:

De frontale cortex als onderdeel van het menselijke kennissysteen is in hoge mate geintegreerd en gericht op strategische planning in een gestructureerde omgeving. In deze zin lijkt het aanvaardbaar dat neurale verbanden met "verborgen intenties" en "spontane beslissingen" slechts de voortdurende verwerking van omgevingsinformate weergeven.



Bronnen:
Predicting free choices for abstract intentions Chun Siong Soon, John-Dylan Haynes a/o
Yet another experiment showing that conscious “decisions” are made unconsciously, and in advance - Jerry Coyne
How Predictable are “Spontaneous Decisions” and “Hidden Intentions”? Comparing Classification Results Based on Previous Responses with Multivariate Pattern Analysis of fMRI BOLD Signals - Martin Lages, Katarzyna Jaworska.



Tags: bewustzijn, ethiek, evolutie, religie, samenleving, wetenschap

Zie ook het archief