hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Het bewustzijn van een pimpelmees

21 januari 2014


pimpelmees

D

it is een foto van een pimpelmeesje dat ondersteboven aan een tak hangt. Ik vraag me af of iets dergelijks nog wel eens eerder gefotografeerd werd. Als u er van weet hoor ik het graag. Het lijkt me in elk geval iets bijzonders.

Als het raam bij een bepaalde lichtinval de bomen in de tuin weerspiegelt, gebeurt het wel eens dat een vogel tegen het vensterglas aan vliegt. Meestal komt het beestje na enkele ogenblikken terug bij zijn positieven en verdwijnt alweer. In dit geval verliep het anders. Het meesje raakte het raam, keerde onmiddellijk om, vloog een boomkruin in en zette zich op een tak. Daarna verloor het haar bewustzijn en tuimelde als een speelgoedje een halve slag om, het hoofdje omlaag maar de klauwtjes nog steeds om de tak geklemd. Ik had slechts een minuutje om deze foto te maken. Daarna loste het beestje haar greep en koos met een sierlijke boog de open ruimte.

§

Ik bedenk bij dit voorvalletje hoe dikwijls we het gedrag van dieren afdoen als een zogenaamd "instinct", waarbij we dan stilzwijgend aannemen dat er een of ander automatisme of mechanisme aan het werk is. We aanvaarden niet zomaar dat dieren zoals dit pimpelmeesje "werken" zoals wij, ondanks verbluffende overeenkomsten zoals de skeletbouw, de zintuigen, de spijsvertering, de bloedsomloop enzovoort.

Laten we beginnen bij het begin.

We kennen allemaal, ofwel uit ervaring ofwel van film of televisie, wat het betekent te vechten om bij bewustzijn te blijven als je leven er van afhangt. Je voelt dat je "wegdrijft", maar je wilskracht verzet zich omdat je tegen elke prijs controle wilt behouden. Welnu, dat dit pimpelmeesje het bewustzijn niet verloor op het ogenblik van de klap tegen het raam, toont twee dingen aan.

Het eerste wat werd aangetoond is dat de klap sterk genoeg was om bewusteloosheid te veroorzaken. Immers, het beestje verloor het bewustzijn na de klap, zonder dat er een bijkomende oorzaak te bespeuren was. Eenmaal in de veiligheid van de boomkruin en buiten het bereik van de buurtkatten, liet het pimpelmeesje zich gaan.

Verder werd aangetoond dat het beestje genoeg wilskracht had om bij bewustzijn te blijven tot het in veiligheid was. Dat bewustzijn volstond om een ruimtelijke weg te kiezen naar een veilige plek, en daar nauwkeurig op een tak neer te strijken.

Het spreekt voor zich dat het hier om een uitzonderlijke situatie gaat: in andere gevallen verliest zo'n diertje het bewustzijn onmiddellijk, of helemaal niet. Maar dat nu hangt af van de kracht van de klap. Dat het diertje over de kracht beschikt om te vechten tegen bewusteloosheid wanneer de toestand daar ruimte voor laat, is klaarblijkelijk waar.

Even merkwaardig is het vasthouden van de klauwtjes. Dat zal dan toch wel een automatisme zijn? Welnu, het zou een erg storend automatisme zijn als het niet onder een vorm van controle zou gebeuren. Zowel de beslissing vast te klampen en niet te lossen, als de latere beslissing op te vliegen, werden gekozen aan de hand van gevaar, omgeving, kracht enzovoort. Net zoals autorijden of schrijven enkel nuttige automatismen zijn als ook de tijd van uitvoering gekozen kan worden.




Tags: bewustzijn, evolutie, wetenschap

Zie ook het archief