hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Vooruitgang en cynisme

10 februari 2014


H

et lijkt vandaag gewoonte om cynisch te zijn over het streven naar een rechtvaardiger samenleving. Popper en Berlin, conservatieven als Santayana en Gray, en uiteraard alle pluimages vrijemarktideologen van Rothbard tot Hayes hebben gewaarschuwd voor bloedige catastrofes en stampedes van het plebs wanneer pleidooien voor een betere samenleving onverhoeds de ronde gaan doen.

Theorieën die naar sociale vooruitgang streven (dat zijn van huis uit linkse theorieën) zijn gevaarlijk, zo wordt, met omstandige verwijzingen naar de geschiedenis, betoogd.

§

Ikzelf vind theorieën gevaarlijk die theorieën gevaarlijk vinden die naar emancipatie streven.

Want wat is de simpele waarheid? Dat we sinds mensenheugenis zoeken naar een plaats om een hut te bouwen, een vuur aan te steken en trachten af te spreken om op jacht te gaan en de buit te delen. Waarom hebben we daar opeens een complex over? Het argument kan toch niet zijn dat we onze samenleving zo ingewikkeld hebben gemaakt dat we haar beter onbestuurd laten aanhollen?

O ja, Hitler en Stalin wilden een utopie bereiken, en kijk wat ervan gekomen is. Dus wie sinds die jaren durft wijzen op een mistoestand is verdacht van kwaadaardig utopisme, heeft dictatoriale trekjes, is een bolsjewiek of een fascist, wat zeg ik, een wereldbrander, een verkapte massamoordenaar die liegt of te dom is om te weten wat zijn beweringen betekenen.

Dat is de gedroomde argumentatie voor conservatieven. Want als mensen niet bekwaam of gerechtigd zijn hun eigen samenleving vorm en richting te geven, dan laten we het roer misschien beter aan de kortzichtige egoïsten, sjacheraars en grabbelaars, want zij leven (menen ze) volgens de wet van de zuivere natuur en van ongerepte instincten; op een absurde manier zijn ze terzelfder tijd de apostelen van de vrijheid én van de macht van de sterkste. En ze waren ter zijner tijd graag de hofleveranciers van Hitler en Stalin.

Het spreekt nochtans voor zichzelf dat mensen hun hersenen ook nog voor wat anders hebben ontwikkeld dan om te bedenken dat het beter is ze niet te gebruiken. We hebben onze hersenen om dezelfde reden waarom een olifant een slurf heeft en een slang geen poten: om beter te leven. Dus nadenken over onze samenleving, en zorgen dat ze de best mogelijke kant uitgaat, is essentieel menselijk, het is een materiële plicht, een duidelijke noodzaak. Bij dat nadenken kunnen we alle mogelijke lessen trekken uit het verleden om ons lot te verbeteren. We kunnen bijvoorbeeld eenzijdig geweld afzweren; streven naar eerbied en recht voor elk individu; naar vrijheid waar mogelijk en democratie waar noodzakelijk....

Net het sociaal darwinisme waar onze kapitalistische samenleving nog steeds van doordrongen is, is een gevaarlijke ideologie.

En nog kwalijker is hetzelfde sociaal darwinisme uitgebreid met science fiction. Deze theorie zegt dat een betere toekomst vanzelf komt als we vooral niet naar wederzijdse hulp streven, maar gewoon wachten op al die uitvindingen die "on the brink" zijn in onze (populair/pseudo)-wetenschappelijke tijdschriften, discoverydocu's of youtubeprofetieën. Ik zie ze als een surrogaat voor religie, en aangezien vandaag nog niet iedereen daar helemaal van af is, zijn er onder hun adepten legio die hard tegen religie te keer gaan maar toch ook weer niet helemaal op eigen benen kunnen staan. Zij wachten op de utopieën uit de kelders van Monsanto, Shell en Lockheed Martin.

De betere soort utopisme herken je hieraan, dat ze streeft naar een rechtvaardige wereld voor elk individu. Ze is humanistisch (het belang van alle mensen staat voorop) pacifistisch en antimilitaristisch.




Tags: actueel, ethiek, evolutie, pacifisme, samenleving, wetenschap

Zie ook het archief