hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Een potje van genen

23 april 2014


Monsanto pub

W

etenschappelijk onderzoek kan het leven beter en mooier maken, maar er bestaat ook wetenschappelijk onderzoek dat andere belangen dient. Softenon, DDT, tabak en radioactieve straling waren in hun tijd wetenschappelijk onderzocht en veilig bevonden. De oorzaak was dat veiligheid opzij geschoven werd voor de ambities van industriële bedrijven die niet vanzelf de belangen van de bevolking dienen. De laatste decennia is de invloed van zulke industrieën alleen maar toegenomen in het wetenschappelijk onderzoek én in ons leven. Voor het eerst richt die invloed zich niet meer enkel op één bepaald product dat men vrijwillig kan vermijden, maar op het geheel van ons onontbeerlijk dagelijks voedsel en dus van ons leven op zich. Het staat als een paal boven water dat gentechnologie voor grote vooruitgang heeft gezorgd in de geneeskunde, en meer is nog te verwachten. Maar achterdocht over de toepassingen van gentechnologie in voedsel is lang geen blijk van domheid of onkunde.

§

En deze achterdocht lijkt nu net wat deze producenten ten koste van veel geld willen voorkomen. Een jaar geleden verzamelde een burgerinitiatief in de staat Washington (VS) 350.000 handtekeningen om voedselfabrikanten bij wet te verplichten het gebruik van genetisch gewijzigde organismen (GGO's) op haar verpakkingen te vermelden. Op dat ogenblik leek het initiatief gedragen door twee derde van de bevolking, maar toen het tot een stemming kwam eind 2013 verloor het voorstel nipt. ggo budgetBlijkbaar was de meerderheid van de burgers van Washington onverwacht tot het besluit gekomen, dat ze liever niet wisten wat er in hun voedsel zat. Het bleek dat 17,2 miljoen dollar (volgens sommigen meer, tot 40 miljoen) was uitgegeven om het voorstel te kelderen. Hun belangrijkste boodschap was: de vermelding op de verpakking gaat veel geld kosten aan de burger, en er is toch geen verschil tussen GGO-voedsel of ander voedsel.

Op gerechtelijk bevel werden alle donoren bekend gemaakt. Het bleken reuzen uit de chemische industrie (Monsanto, DuPont, Dow, Bayer...) en grote voedselfabrikanten (Coca Cola, Pepsi, Nestle ...) - zie kopie. Het is trouwens opvallend, Schrijft SeattlePI, dat zoveel kranten het voorstel in hun editoriaal aanvielen. Kranten gaan door slechte tijden, en hun inkomsten hangen voor een groot deel af van advertenties van voedselproducenten.

De risico's

In een Verklaring ondertekend door 297 wetenschappers op initiatief van ENSSER, wordt erop gewezen dat er geen wetenschappelijke consensus bestaat over de veiligheid van genetisch gewijzigd voedsel. Verder wijst de verklaring erop dat het fout is te beweren dat genetisch gewijzigd voedsel onschadelijk is gebleken in de VS. Dit is nooit wetenschappelijk onderzocht. Kan ook niet, aangezien GGO-voedsel niet gemerkt is.

Ook de bewering van sommigen dat genetische manipulatie in feite net hetzelfde is als de genetische aanpassingen die altijd al plaatsvonden bij natuurlijke selectie vindt geen bijval. Het Cartagena Protocol on Biosafety en de Codex Alimentarius van de VN zijn speciaal opgesteld, mede door GGO-producenten, om de risico's van genetische manipulatie onder controle te houden.

Enkele risico's van GGO-voedsel die meer onafhankelijk onderzoek vereisen zijn (CSA):

  • er kan onverwachte schade aan andere organismes optreden. Zo toonde een artikel in Nature aan dat genetisch gemanipuleerde maïs leidde tot sterfte onder Monarch vlinders die pollen van de GGO-maïs hadden gegeten.
  • insecten kunnen een weerstand opbouwen tegen de insecticide gevormd door GGO-maïs of andere planten, zoals vroeger tegen DDT.
  • het is mogelijk dat planten ontworpen om weerstand te bieden aan onkruidverdelgers hun genen doorgeven aan wilde planten, zodat onkruid niet meer onder controle gehouden kan worden. Dat genen in andere planten terecht kunnen komen is gebleken uit een proces tussen Monsanto, dat aangeklaagd werd om andere velden te besmetten, terwijl Monsanto de klagers beschuldigden van diefstal van zaadgoed. In elk geval is er nog geen duidelijkheid.
  • veel kinderen in de VS hebben een levensgevaarlijke allergie ontwikkeld voor aardnoten en ander voedsel. Het is mogelijk dat de introductie van een nieuw gen in een plant tot nieuwe allergieën leidt. Voor de vaststelling hiervan is het merken van GGO-voedsel cruciaal.
  • het nemen van patenten op genen en planten zal leiden tot hoge zaadprijzen. Dat probleem wordt nog groter als bv. Monsanto deze zaden een gen meegeeft dat er voor zorgt dat het zaad niet opnieuw zaaibaar is. Soms nemen bedrijven zelfs patenten op planten die niet door hen gemanipuleerd zijn maar gedurende eeuwen ontwikkeld werden door lokale boeren om ze aan te passen aan het eigen klimaat.

Er is groeiende bezorgdheid dat onze gezondheid geschaad wordt wanneer vreemde genen aan planten worden toegevoegd. The Lancet publiceerde een onderzoek dat vaststelde dat de ingewanden van ratten die aardappelen hadden gegeten waar DNA van het sneeuwklokje was ingebed als insecticide, zich slechter ontwikkelden dan andere. Daarop liet de wetenschapper die deze aardappelen had ontwikkeld weten dat ze nooit voor consumptie, maar enkel voor testen waren ontwikkeld.

De geschiedenis van dit onderzoek is trouwens hallucinant. Het oorspronkelijk onderzoek was gedaan door Dr Arpad Pusztai, een expert met wereldfaam in de giftige stoffen (lectines) waarmee onder meer sneeuwklokjes zich tegen dieren beschermen. Toen het onderzoek van Pusztai bekend werd, werd hem verboden zijn labo nog te betreden en met iemand over zijn bevindingen te spreken, en het labo werd verzegeld. Daarop volgde een processie deskundigen die Pusztai zowel weerlegden als bevestigden. In deze laatste categorie hoort het artikel in The Lancet.

Het vreemde is niet de wetenschappelijke onenigheid, maar de draconische wijze waarop ermee werd omgegaan. Ongeveer de helft van alle wetenschappelijke papers zijn gebrekkig tot fout. Dat leidt meestal tot stilte of hoogstens tot wetenschappelijke discussies. maar nooit eerder werd een gerespecteerd expert halsoverkop uit zijn labo verbannen en spreekverbod opgelegd - laat staan een expert over wiens fout geen eensgezindheid is onder vakgenoten. Zoiets lijkt alleen verklaarbaar door een sterke invloed van buitenwetenschappelijke belangen.

Honger

De verdedigers van GMO-voedsel maken zich sterk dat ze ontelbare mensenlevens kunnen redden in de derde wereld. Sommigen aarzelen zelfs niet om critici massamoordenaars te noemen. Maar als ze werkelijk gedreven zijn door altruïsme, dan vraagt men zich af waarom deze bedrijven verdelgers maken die alle gewassen behalve de hunne uitroeien, en waarom ze goede landbouwgrond aanwenden voor de productie van biodiesel.

Bovendien is het fout het (reële en groeiende) overbevolkingsprobleem te duiden als enkel voedseltekort. In de VS, de wereldleider op gebied van (GGO-)voedselproductie, lijden tientallen miljoenen huishoudens honger. Blijkbaar is honger geen gevolg van te weinig productie, maar van slechte verdeling, die dan zelf weer het gevolg is van armoede. Waar honger heerst - dikwijls door oorlog of burgeroorlog - ontbreken de middelen om voedsel aan te kopen. Een overvloed aan voedsel beloven is feitelijk overbevolking aanwakkeren, met als gevolg verdere aantasting van drinkwater, klimaat, grondstoffen, luchtkwaliteit enzovoort. Overbevolking kan beter (of misschien alleen) gestopt worden door de bestrijding van oorlog en armoede.

Belangenconflicten

Onderzoeken die beweren dat er een wetenschappelijke consensus bestaat over de veiligheid van GGO's in het voedsel zijn volgens de bovengenoemde Verklaring van 297 wetenschappers doorgaans uitgevoerd door biotechnologische ondernemingen of hun partners, die ook verantwoordelijk zijn voor het commercialiseren van GGO-planten.

Dezelfde Verklaring wijst er op dat wetenschappers die met fondsen uit de industrie werken en/of getraind zijn in moleculaire biologie doorgaans positief staan tegenover GGO's, terwijl wetenschappers die met publieke fondsen werken en/of een ecologische opleiding hebben doorgaans "gematigd negatief" staan tegenover de veiligheid van GGO's, en de heersende onzekerheid benadrukken.

Het is standaard voor wetenschappelijke papers dat eventueel strijdige belangen van de onderzoekers vermeld worden. Dezelfde regel zou toegepast kunnen worden voor auteurs van wetenschappelijke artikelen in de populairdere pers, die zich dikwijls meer dan redelijke vrijheid veroorloven, en een grote invloed hebben op de publieke perceptie.




Bronnen:
Grocery manufacturers disclose big donors to anti-GMO labeling campaign in Washington
What Sank the GMO Labeling Initiative in WA State? (SeattlePI)
Statement: No scientific consensus on GMO safety (European Network of Scientists for social and Environmental Responsability - ENSSER)
Genetically Modified Foods: Harmful or Helpful? (CSA)
Pusztai's Potatoes - Is 'Genetic Modification' the Culprit?



Tags: actueel, ethiek, samenleving, wetenschap

Zie ook het archief