hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

De opkomst en ondergang van beschavingen

16 mei 2014


D

e samenleving van Giordano Bruno was niet de enige voor wie een aanval op haar kosmologie onverdraaglijk was. Telkens een centraal gezag de teugels stevig in handen nam, waar of wanneer ook, werden kosmologieën gesmeed die moesten aantonen dat de machtsdragers dichter bij de goden stonden dan hun onderdanen en hun eeuwige bescherming genoten. Het is dan ook geen verrassing dat grote rijken heel wat minder lang stand houden dan wat ze claimen. Hieronder mijn poging een spreadsheet samen te stellen over opkomst, bloei en verval van de grote rijken van de laatste 5000 jaar.

§

De laatste 5000 jaar, de periode van de grote rijken, is ook de periode waarin het schrift werd gebruikt en ontwikkeld. Het schrift is niet enkel geschikt voor het bijhouden van voorraden, maar is ook dienstig voor het scheppen van mythes en propaganda over het begin en het einde der tijden, en over een immer lineair voortschrijdende zegetocht. Maar het schrift is ook het belangrijkste gereedschap om de de menselijke conditie te onderzoeken en deze mythes in vraag te stellen, en bewijst zo dat echte vooruitgang niet afhangt van tijdelijke machthebbers. Het schrift is daarom ook het symbool van een continuïteit die breder is dan de pretentie van elk van de tientallen grote rijken die tot stof zijn weergekeerd. Door deze estafette symboliseert het schrift de universele aard van echte vooruitgang.

De eerste ernstige pogingen om lineaire eeuwigheidsmythes te doorbreken en te vervangen door meer natuurlijke cycli ontstonden drieduizend jaar geleden, toen klimaatveranderingen tot migratie, oorlog, chaos, de Brandcatastrofe en het einde van de oude tempels leidde, waarna voor het eerst persoonlijke intellectuele vrijheid openbloeide en mythes in vraag gesteld werden. Dit was de periode die Karl Jaspers "de spiltijd" zou noemen.

cyclic civilizations

Het Perzische rijk dat oprees uit de asse en zich al spoedig uitstrekte van Indië tot Egypte, kon zich echter geen theorie over haar eigen ondergang veroorloven. De lineaire tijd, met als eindpunt de eeuwige overwinning, werd hersteld en beïnvloedde het Griekse, Joodse en Westerse denken. Tegenwerk kwam van het gewantrouwde epicurisme. Lucretius gaf zijn cyclische geschiedenisopvatting weer in boek II van De Rerum Natura:

Wij stervelingen leven door eeuwig nemen en geven.
De volkeren groeien en vervallen weer;
In korte tijd gaan de generaties voorbij,
en geven de lamp van het leven aan elkaar door als lopers.

Hieronder mijn bescheiden poging, alweer uit 2006, om deze kijk op de wereldgeschiedenis in een tabelletje weer te geven. Ik beken dat ik gevallen van twijfel heb ingevuld zoals het me best uitkwam, want heel wat data zijn onbekend of twijfelachtig. Het totaalplaatje lijkt me echter wel te kloppen.

Grote rijken volgen elkaar ritmisch op, als dag en nacht. Ik geloof echter niet dat daarmee alles gezegd is. Doorheen de schommelingen van dag en nacht loopt de mediaan die de komende lente voorspelt. Omdat niet telkens alles verloren gaat ontstaat uit de ruines van de geschiedenis een groeiend residu van emancipatie, bevrijding en vooruitgang. Maar het is een langzaam en onzeker aangroeiend residu, waar geen enkel rijk, geen enkele beschaving auteursrechten op heeft of bestaansrecht aan kan ontlenen.




Bronnen:
Encyclopedia Brittanica
Timetables of History (Grun)



Tags: ethiek, samenleving, wetenschap

Zie ook het archief