hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Seculiere ethiek en het nieuwe atheisme

7 juni 2014


H

et nieuwe atheïsme is in beweging gezet door Richard Dawkins, die met "God Als Misvatting" het atheisme voor eens en altijd uit de kast heeft gehaald. Hij tilde het discours boven de angst voor de islam van na 11 september 2001. Die angst had Sam Harris naar de top van de bestsellerlijsten gekatapulteerd, maar Dawkins spitte dieper. Hij besteedde amper aandacht aan 9/11, maar ging daarentegen de discussie aan met onze eigen christelijke beschaving - dezelfde beschaving die volgens Hitchens en Harris ten strijde moest trekken tegen de islam.

§

Ik was een bewonderaar van Dawkins. Ik trachtte Dennett's boeken met de veelbelovende titels te begrijpen tot ik besefte dat zelfs zijn trouwste lezers van mening verschilden over wat hij juist bedoelde. Ik werd niet aangetrokken tot de boeken van Harris en Hitchens, want hoe dikwijls kan je herhalen dat er geen goden zijn en dat religies zich misdragen, zonder iedereen te gaan vervelen behalve afvalligen die hun religie niet achter zich kunnen laten?

Het afwijzen van oppergoden is in de eerste plaats het afwijzen van verdrukking. Atheïsme, dat per se de hoogste autoritaire pretentie afwijst, is dan vanzelf antiautoritair en, in de grond, links en democratisch. Wanneer familievaders, priesters en koningen beweren gevolmachtigd te zijn door goden om repressie en ongelijkheid te handhaven, dienen deze pretenties ontmaskerd te worden om ruimte te scheppen voor rechtvaardigheid. Maar het ontmaskeren van één onderdrukking is op zich nog geen emancipatie: gretige plaatsvervangers moeten met dezelfde ijver aangepakt worden. In de twintigste eeuw waren fascisme en stalinisme zulke plaatsvervangers, in deze eeuw zijn het de grote industriële rijken, in beide betekenissen. Helaas blijkt steeds weer dat we nog niet voldoende geëmancipeerd zijn om te kunnen leven zonder de zekerheden waar religies in handelen, en nieuwe zekerheden krijgen we vandaag van Monsanto, General Electric, Lockheed Martin, GlaxoSmithKline...

De tabaksindustrie was vermoedelijk de eerste om politici en wetenschappers in bulk op te kopen. Deze strategie wordt vandaag dankbaar overgenomen door fabrikanten van wapens, voedsel, energie en farmaceutica. Net zoals de middeleeuwse theologen de filosofie hun dienstmaagd noemden, en de twintigste eeuw zijn von Browns, Lysenko's en Mengeles had, wordt de wetenschap in deze eeuw steeds meer afhankelijk van de grootindustrie. Vandaag is het vanzelfsprekend geworden dat wetenschap en industrie innig verbonden zijn, en het besef dat beide heel verschillende sociale doelstellingen hebben wordt vergeten of, nog erger, goedgepraat met het sociaal-darwinistische discours dat we toch allemaal egoïsten zijn.

Deze combinatie van zelfminachting en machtsverheerlijking is vandaag de belangrijkste dreiging voor emancipatie en democratie. Noteer daarbij dat het gros van het wetenschappelijk onderzoek, zelfs als het gecontroleerd wordt door de agenda van de grootindustrie, door de burger betaald wordt. Dat hij er geen zeggenschap over heeft is puur te wijten aan zijn domheid.

Terwijl sommigen blijven vechten tegen de muur van overmacht en bedrog, zijn veel volgelingen van het nieuwe atheïsme opgeslorpt door een soort wetenschappelijk/industrieel messianisme. Kritiek op kernenergie en genetische manipulatie van voedsel, bijvoorbeeld, beschouwen ze als achterlijk. Hun credo is de onzinnige uitroep van kosmoloog Lawrence Krauss: "wetenschap is altijd juist". Zij die zich sceptici wanen omdat ze de oude godsdiensten afwijzen, zijn dikwijls conformisten die wetenschap en industrie tot onfeilbaarheid verheffen, en reageren zoals irrationele fundamentalisten als hun zekerheden of idolen aangevallen worden.




Bronnen:
Toezichthouders Japan kregen geld van producenten kerncentrales (NRC)
The fool's gold that heals (theguardian)
Atheists can’t be Republicans (Salon)



Tags: actueel, ethiek, samenleving, seculariteit, wetenschap

Zie ook het archief