hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

De prijs van de natuur

18 juni 2014


Sigers tuin

I

n 1997 publiceerde Science een grootscheeps onderzoek naar de financiële tegenwaarde van de natuurlijke ecosystemen die de aarde rijk is. Wat zou het kosten als we alle natuurlijke dienstigheden moesten vervangen door eigen maaksels? Voor de hele biosfeer was de som, omgerekend naar vandaag, gemiddeld 50 biljoen ($50.000.000.000.000) dollar per jaar. Dit is het dubbele van de som van de bruto nationale producten van alle landen samen. En men neemt aan dat dit bedrag nog zal stijgen door de klimaatverantering.

§

Nederland (met de Deltawerken) en België (met het Sigmaplan) besteden miljarden aan dijkverhogingen om overstromingen te voorkomen, maar zulke "diensten" worden elders door de natuur zelf geleverd. Ecosystemen bieden ons bescherming tegen natuurrampen, en voorzien ons van voedsel, drinkbaar water, vezels, energie en gezondheid. Wouden voorkomen modderlawines; wouden en koraalriffen remmen vernietigende stormen af. De biosfeer - het leven op aarde - is een fijn afgestemd mechanisme dat het klimaat in stand houdt.

Dit betekent niet dat er geen gevaren schuilen in de natuurlijke wereld. Voor schimmels, parasieten en roofdieren zijn we voedsel, net zoals de rest. Maar stilaan groeit ons inzicht dat, ook al zijn wij zelf onbelangrijke en makkelijk vervangbare spelers in het complexe planetaire systeem, dit systeem zelf voor ons van de grootste waarde is.

ecosystems

Klik om te
vergroten

Toen de mensen zich voor het eerst voluit met landbouw en veeteelt gingen bezighouden vanaf het neolithicum, nu zo'n tienduizend jaar geleden, veranderde de natuur, die tot dan een bondgenoot en een bron geweest was, in een vijand die bestreden moest worden. En hoe meer hij bestreden werd, hoe betere technieken de vijand ontwikkelde. Waar men dieren samendreef om ze te beschermen tegen wolven en andere roofdieren, kregen virussen en bacteriën vrijspel. Waar gewassen samengebracht werden veranderden oude ziekten in nieuwe plagen. Telkens werden nieuwe remedies bedacht, en telkens kwam de natuur met een nieuw offensief. Die strijd is vandaag nog steeds aan de gang, en terwijl steeds duurdere successen breed uitgesmeerd worden, worden nieuwe dreigingen weggesust. Reeds worden prachtige dieren als reeën, everzwijnen en vossen plagen genoemd omdat ze ziektekiemen kunnen overbrengen tussen al te kwetsbare megabedrijven die feitelijk zelf de ideale kweekkamers voor nieuwe plagen zijn, en de tijd waar gepleit zal worden voor het uitroeien van wilde vogels en vissen om kwekerijen te beschermen is niet ver af. Terwijl we steeds meer vervreemden van de natuur als bondgenoot, groeit het profijt van megabedrijven die volop van de schaarste genieten. Zoals de wapenindustrie teert op oorlog, zo teert de bio-industrie op de vernietiging van de biosfeer.

Er is een grootscheeps en cynisch bedrog aan de gang. De industrialisering van de voedselproductie wordt voorgesteld als een remedie tegen hongersnood, terwijl ze net aan de basis van hongersnoden ligt. Voedseltekorten ontstaan niet doordat lokale boeren onwetend zijn, maar doordat hele bevolkingen tot armoede vervallen. Die verarming ontstaat door oorlogen en door de massaproductie voor de hardvochtige wereldmarkt die lokale evenwichten vernietigt. Of het nu om wapens of biodiesel of superbananen gaat, telkens zijn het de industriebaronnen die een onvoorstelbare rijkdom verzamelen en een groot deel van de mensheid in de miserie storten. Ik neem me voor later enkele case-studies op de weblog te plaatsen.

Nu er een nieuw besef ontstaat van de waarde van de biosfeer moeten we hopen dat ze niet leidt naar versnelde commercialisering en vervolgens naar een fatale uitverkoop, maar dat het nieuwe besef leidt naar een andere verhouding met de wereld waardoor we gemaakt zijn. Het herstel van ecosystemen kan slechts gepaard gaan met een sterke daling van de wereldbevolking, te beginnen waar de bevolkingsdichtheid het hoogst is, in Nederland en België. Het telen van gewassen dient beperkt te worden tot plaatsen die er de minste schade door lijden. Het telen van dieren dient te gebeuren op een landschappelijke manier in harmonie met lokale economieën, en zonder aanvoer van exotische meststoffen en voedingsstoffen. We moeten eerst zien wat onze planeet kan dragen, en ons daaraan aanpassen.

Wij mensen zijn ontstaan in een open landschap, bezaaid met bomen en bestrooid met schaduw en plekken licht, een vallei waar een rivier traag haar weg zoekt, met verspreide groepjes grazers en zwermen vogels. Hier werden we gemaakt, cel na cel, zenuw na zenuw, bot na bot, tot we na lange tijd rechtkropen uit het gras en huiverig de laatste vliezen van ons af schudden. Dit landschap is onze buitenste helft, het is de spiegel van ons wezen en de enige transcendente ervaring die ons ooit ten deel zal vallen. Het verbindt sterren en insecten en alle andere dingen, en brengt ze naar onze zintuigen alsof ze in harmonie zijn, zelfs met onszelf. Dit landschap vernietigen is ons gelaat verminken.

De realiteit is niet het ding, noch haar toeschouwer: de enige echte substantie is de ontmoeting van beide, en schoonheid is de meest gezegende van alle ontmoetingen. Zij is een diepe belofte en een vonk van hoop. De schoonheid van landschappen is de kiem van alle andere schoonheid. Enkel nadat mensen haar slapende tekens ontdekten, werden ze makers van kunst en scheppers van vreugde.

Als we de schoonheid van natuurlijke landschappen herleiden tot iets wat enkel zonderlingen aantrekt maar wat overbodig is voor wie geen tijd of geld hebben voor nonsens, halen we onszelf neer tot verroeste veren in een doelloos raderwerk. Als we de schoonheid verwerpen waarop ons wezen gebouwd is, zullen we vroeg of laat onze bekwaamheid tot vreugde, verlangen en affectie verliezen. We zullen onze geliefden gaan haten als de ketenen die ons vasthouden aan ruïnes van verwrongen beton; we zullen eerst onze geliefden verachten, vervolgens onze buren, dan de mensheid en uiteindelijk de hele wereld. Moe en ontgoocheld, met spijt ooit geboren te zijn, zullen we in stille woede voortbestaan met een gelaat grauw als de muren van onze steden. Om het even wat ons verleden tegen die tijd geworden is, het zal enkel onze ironie wekken, en een diep, hopeloos haken naar de tijd voor we vervloekt waren tot dit bestaan.

Misschien kunnen we verder leven zonder natuurlijke landschappen. Misschien hebben we op een dag geen andere keuze. Maar in onze diepste, kleurloze verveling zullen we niet weten waarom of waartoe.




Bronnen:
The value of the world's ecosystem services and natural capital (Science)
Putting a Price Tag on Nature’s Defenses (New York Times)
Millennium Ecosystem Assessment
The Ecosystem Services Partnership



Bronnen:
The value of the world's ecosystem services and natural capital (Science)
Putting a Price Tag on Nature’s Defenses (New York Times)
Millennium Ecosystem Assessment
The Ecosystem Services Partnership



Tags: actueel, ethiek, samenleving, wetenschap

Zie ook het archief