hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Het verlangen naar oorlog

2 juli 2014


H

et komt regelmatig voor: mensen, meestal in massa, zijn verontwaardigd omdat "er geen actie ondernomen wordt". Met actie bedoelt men het zaaien van dood, vernieling en ontreddering zonder onderscheid, om een onrecht te herstellen. Misschien is dood, vernieling en ontreddering zonder onderscheid wat overdreven: men wil slechts bepaalde mensen dood, verminkt of ontredderd, en andere niet. Maar de toestand is zo dringend, dat het plots niet meer met zekerheid hoeft uitgemaakt wie wel en wie niet dood of verminkt zal worden. Bezorgdheid voor onschuldige slachtoffers - de bekende "collateral damage" - wordt als lafheid en/of morele ondermijning gezien. Waar gehakt wordt vallen spaanders, en zolang wijzelf buiten schot blijven...

ยง

Wat is oorlog? In de zuivere betekenis is oorlog een gewapend treffen tussen georganiseerde groepen, met het doel elkaar te bedwingen. Soorten van georganiseerde groepen staten, verbonden van staten, bevolkingen die zich willen afscheuren, internationaal georganiseerde religies enzovoort. Er zijn, in deze betekenis, bendeoorlogen, godsdienstoorlogen en oorlogen tussen staten. De oorlog tegen drugs en tegen het terrorisme zijn geen oorlogen in deze betekenis, want drugs noch terrorisme zijn georganiseerde oorlogvoerende groepen: drugs worden gewonnen en verhandeld op allerlei plaatsen en door allerlei bendes, en er bestaan christelijke, separatistische, islamitische, veganistische, joodse terroristische aanslagen.

Wat volgt beperkt zich tot oorlog in de hier gegeven betekenis. Ik heb geen bezwaar tegen een discussie over oorlog in andere betekenissen (of over de verkieslijke definitie) maar voor de tijd van dit blog ligt de definitie vast.

Wanneer is oorlog ethisch gerechtvaardigd?

In een wereld die gedomineerd was door het christendom - van Augustinus tot nu - werd de opvatting onder woorden gebracht dat een oorlog gerechtvaardigd is als hij een rechtvaardig doel nastreeft. Ondanks alle ingewikkelde varianten van dit principe zal het niemand verbazen, dat het uitoefenen van de eigen macht de rechtvaardiging bij uitstek was, en nog steeds is. Deze opvatting is drieduizend jaar ouder dan het christendom, en is nog steeds wereldwijd ingeburgerd. Het hoeft niemand te verbazen dat de VS, Iran en Noord-Korea van mening zijn, dat ze het volste recht hebben ten oorlog te trekken als ze daarmee hun macht kunnen vestigen. Zo heeft het christelijke jus ad bellum haar steentje bijgedragen aan de bestendiging van een oude traditie, die feitelijk evenzeer vloekt met de moderne wereld als slavernij en mensenoffers - en aan de hedendaagse wedren naar meer en krachtige massavernietigingswapens.

Bertrand Russell stelt dat het noodzakelijk is bij elke oorlog te overwegen of die gerechtvaardigd is door het goede dat hij de mensheid brengt.

"Bij het begin van een oorlog is elke natie patriottisch en overtuigd van de eigen overwinning, en gelooft ze rotsvast dat die overwinning een zegen zal zijn voor de mensheid. Dit geloof prijzen is een maxime van het gezonde verstand: gedurende het verloop van de oorlog beschouwt de burger aan elke zijde de zege als gewenst en verzekerd. Door ons te concentreren op de veronderstelde voordelen van de eigen zege, worden we min of meer blind voor de gruwelen van de oorlog zelf, onafhankelijk van wie zal zegevieren."

De kost aan bewapening, het menselijk lijden en de vernietiging van goederen en middelen die oorlogen voortbrengen, zijn vele malen groter dan wat een oorlog ooit kan opleveren. Dat is een elementair feit dat een hedendaags burger niet uit het oog mag verliezen, ook niet als de oorlogspropaganda op volle toeren draait. Zulks hangt niet af van de vraag, of de vijand er hetzelfde over denkt. Zelfs als de vijand zo primitief is dat hij denkt dat al het aangerichte kwaad gerechtvaaardigd is, hoeven wij niet hetzelfde te denken. Anders blijven we oorlogen zonder einde beginnen.

De kans dat grieven beslist kunnen worden door geweld is (als ze al bestaat) veel kleiner dan dat ze opgelost kunnen worden door overleg. Zowat alle toekomstige oorlogen kunnen voorkomen worden door internationale rechtvaardigheid. Omgekeerd, wie vandaag wil profiteren van kinder- en slavenarbeid in derde-wereldlanden, moet niet verbaasd zijn als er een terugslag in de maak is. Wie meent een krankzinnig kernwapenarsenaal aan te kunnen leggen en andere staten te kunnen verhinderen hetzelfde te doen, moet niet verrast zijn als dat arsenaal geen rampen zal voorkomen. En wie zich verrijkt met de handel in massavernietigingswapens hoeft zich niet te verbazen dat ze op een keer scherp gezet terugkeren.

Moeten we dan weerloos zijn? Nee, maar we zijn hoe dan ook weerloos. Laat je als westerling niet wijsmaken dat de NAVO je tegen vijandelijke aanvallen beschermt: ze is die vijandelijke aanvallen aan het voorbereiden. Een burger in een staat van oorlog (di. een staat die gelooft in het nut van oorlog) is weerloos tegen oorlog. Spreek je uit tegen bewapening, als je niet weerloos wil zijn.




Bronnen:
The Ethics of War - Bertrand Russell (1915)



Tags: actueel, ethiek, pacifisme

Zie ook het archief