hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Waarom denk je dat?

15 augustus 2014


deja vu

W

e hebben allemaal ideeën, en we zouden amper iets klaarspelen zonder. Maar waar komen die ideeën vandaan? Hebben zij ons in hun macht, of is het andersom: kunnen "wij" onze ideeën bepalen? De laatste tijd is het mode geworden te zeggen dat we niets te beslissen hebben, dat we enkel een speelbal zijn in het biljart van de kosmos.

§

Maar neem eens een van je ideeën en vraag je af of je haar kan veranderen. Je hebt plannen gemaakt om morgen wat te doen. Zou je die plannen kunnen veranderen? Zo ja, dan draag je verantwoordelijkheid voor wat je ideeën voortbrengen. Dat geldt vooral voor meningen die je deelt met anderen: moet je land over een leger beschikken? Moet abortus verboden worden? Natuurlijk zal alleen jouw mening niet veel uitrichten, maar je mening staat niet alleen: als sociale wezens delen we argumenten en emoties. Je bent onvermijdelijk deel van een kracht en tendens. Het is belangrijk of jij, als deel van de "publieke opinie", vindt of de doodstraf moet ingevoerd worden, of ontwikkelingshulp ergens toe leidt, welke wereldleiders corrupt zijn. Vergis je je - samen met de anderen waarmee je communiceert en invloeden deelt en uitwisselt - dan ben je medeverantwoordelijk voor lijden of verlichting, voor honger of emancipatie, voor oorlog of vrede. Misschien denk je liever dat het niet uitmaakt wat je denkt, en verkies je te denken dat we toch niet vrij zijn te denken wat we verkiezen. Maar wat jij denkt is onverbrekelijk deel van het grote geheel. Dat misschien ergens toe leidt, of misschien rustig naar zijn einde tikt.

Het uiteindelijk streven van elke gedachte is een emotie zonder al te hard in aanvaring te komen met de werkelijkheid: verwachting, veiligheid, troost. Zowel de voorstander als de tegenstander van kernbewapening hoopt in de grond dat zijn standpunt ertoe zal leiden, dat hij of zij niet jammerlijk omkomt door een atoombom. Je keuze wordt alweer bepaald door emoties: vetrouwen, angst, enzovoort. Daarvan hangt het af dat de ene tegen bewapening is, en de andere ervoor.

Blaise Pascal bedacht een weddenschap over het bestaan van God (die was nog steeds wraakzuchtig toen.) Als hij niet bestaat, meende Pascal, maakt het niet uit of je in hem gelooft, maar als hij wel bestaat en je gelooft niet, ben je de klos: je kan dus altijd maar beter denken dat hij bestaat. Je zou hetzelfde met meer recht kunnen zeggen over onze standpunten: als we ze niet te kiezen hebben, maakt het niet uit wat we denken, maar als we ze wel kunnen kiezen, hangt de wereld er van af. Je kan dus maar beter denken dat je te kiezen hebt.




Tags: bewustzijn, samenleving

Zie ook het archief