hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Een nieuw humanisme

9 november 2014


montaigne

H

et is goed nu en dan eens te overdenken welke standpunten men in de loop van discussies en studies heeft verworven, verworpen of bijgesteld. Wat ikzelf vandaag geloof lijkt het meest op humanisme, maar er bestaan talrijke humanismen, en liever dan me te binden aan de ene beweging of de andere, waarbij ik onvermijdelijk standpunten zou vastklinken of zelfs overnemen zonder onderzoek, onderneem ik een poging hier mijn eigen mening te geven. Niet als een leer die ik zou willen verkondigen, maar als een lijstje van inzichten die me redelijk lijken - waaronder enkele die me dierbaar zijn. Dat Montaigne aan het hoofd van deze bedenkingen prijkt, is vooral omdat hij meer dan welke humanist ook de menselijke natuur hoger schatte dan logica of rationalisering. Maar ik had ook kunnen kiezen voor Erasmus, Sartre of Russell.

§

Individuen

Een humanist kan niet anders dan een individualist zijn, want mensen zijn in de eerste plaats individuen met rechten en plichten. Mensen hebben recht op gezondheidszorg, ontwikkeling, veiligheid. Omdat er niemand anders is die het voor ze zal doen, is het ook meteen de plicht van elk individu er toe bij te dragen en ervoor te ijveren dat elk individu gezondheidszorg, ontwikkeling, veiligheid kan genieten. Dat men ergens recht op heeft betekent niet dat het gratis hoeft te zijn, wel dat het betaalbaar moet zijn voor elk individu. Een algemeen individueel minimuminkomen is dan noodzakelijk. Zo'n minimuminkomen kan niet afhangen van geleverde arbeid, want we evolueren snel naar een geautomatiseerde samenleving waarin menselijke productiearbeid eerder uitzondering zal zijn.

Alleen individuen hebben rechten en plichten. Wanneer zij zich groeperen om rechten af te dwingen, zouden zij zich nooit mogen laten overtuigen te strijden om een recht voor de groep waar ze zich op dat moment bij aangesloten hebben, want de rechten van een groep zijn voorrechten die tegen individuen gebruikt kunnen worden.

Kinderen

De individuen die zonder twijfel de meeste aanspraak op rechten kunnen maken zijn kinderen. Dat is niet alleen een gevolg van hun hulpeloosheid, maar ook een gevolg van hun belang voor de toekomst: als kinderen niet opgroeien in een wenselijke wereld, welke wereld zullen ze dan verkiezen als ze opgegroeid zijn? Wie bestolen is kan een dief worden, wie bedreigd is kan een bedreiging worden, wie verdrukt werd kan een verdrukker worden, wie uitgebuit werd kan gaan leven alsof uitbuiting tot onze onveranderbare aard behoort.

De huidige vernederende kweekpremies die uitgereikt worden in allerlei vormen, en die feitelijk de westerse variant zijn van het "kinderen om opbrengst" denken in de derde wereld, zouden beter gebruikt worden, samen met het minimuminkomen waar elk individu, en dus ook elk kind recht op heeft, om een kindvriendelijke infrastructuur op te zetten. Plezierige scholen, geïntegreerd met speelgelegenheid, begeleiding, kinderbescherming zijn van het grootste belang voor de toekomst van een samenleving.

Oorlog

Oorlog is onverenigbaar met humanisme, omdat er individuen worden opgeofferd ten voordele van andere belangen. Waren zulke mensenoffers tot vorige eeuw nog te omschrijven als "helden" die zich voor ons hadden "opgeofferd" (al is het niet zo zeker dat ze daar vooraf mee ingestemd zouden hebben) vandaag zijn de doden vooral onschuldige burgers - "collateral damage". Bovendien is het onmogelijk vooraf te zeggen of oorlogsdaden meer mensenlevens zullen redden dan ze zullen nemen. Al wat rest is een strijd om de macht van enkelen, die slechts de schijn wekken te treuren om de doden bij pompeuze vieringen. Wie de macht heeft kreeg haar van de bevolking, door verkiezingen, door burgerverzet of door stilzwijgende instemming. Het is de onontwikkelde bevolking die de soldaten, adjudanten en beulen levert. Een moderne democratie heeft geen leger, maar hoogstens een krachtige, door de bevolking gecontroleerde politiemacht en onafhankelijke rechtspraak.

Men zou kunnen stellen dat een land dat onder de voet gelopen wordt beroep moet kunnen doen op een bevriend land om militair ter hulp te komen. Maar ik geloof dat een echte democratie niet moet vrezen onder de voet gelopen te worden, want in zo'n samenleving is er is geen macht die door het leger van een indringer overgenomen kan worden. Als die er wel is, is het al een bezettingsmacht, ook al is ze bemand door mensen van de eigen nationaliteit.

Internationale conflicten kunnen slechts opgelost te worden door rechtspraak waarin alle partijen spreekrecht hebben. De beste, of enige beschaafde, manier om conflicten te voorkomen is rechtvaardigheid. Dat is waar voor internationale zoals voor binnenlandse problemen.




Tags: actueel, ethiek, pacifisme, samenleving, seculariteit

Zie ook het archief