hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Blind inzicht

18 november 2014


blinddoek

E

en interessant experiment besproken in Psychological Science lijkt erop te wijzen dat de testpersonen een soort onbewust inzicht hadden in een keuze die ze maakten, zelfs als ze er niet in slaagden dit inzicht te gebruiken bij de keuze zelf. Bij schijnbaar toevallige beslissingen toonden zij meer vertrouwen in een beslissing die achteraf juist bleek, dan in een beslissing die achteraf fout bleek.

§

De test maakte gebruik van een verschijnsel dat we allemaal kennen: we leren de regels van onze taal (de grammatica) nog voor ons die regels uitgelegd worden. We blijken de meeste regels al toe te passen nog voor we ze bewust kennen; we maken ze ons al doende eigen. Dat verschijnsel heeft onderzoekers er toe gebracht artificiële grammatica's te ontwerpen. Een artificiële grammatica is niets meer dan een reeks woorden zonder betekenis waarin een bepaald aantal verborgen regels terugkeren. Het leren van zo'n artificiële grammatica wordt "Artificial Grammar Learning" (AGL) genoemd, en is naarstig onderzocht, niet enkel bij mensen, maar ook bijvoorbeeld, in aangepaste vorm, bij dwergaapjes en zebravinken.

450 Studenten namen deel aan het experiment. Eerst werd hen een reeks woorden te lezen gegeven waarin zulk een artificiële grammatica verborgen zat. Daarbij werd hen verteld dat het om een eenvoudige geheugentest ging. Vervolgens kregen ze reeksen woorden te lezen waarvan sommige aan de artificiële grammatica voldeden, en werd hen verzocht voor elke reeks aan te geven of ze dachten dat er een grammatica in verwerkt was of niet, en hoe zeker ze waren van hun antwoord. Het bleek dat ze de waarde van hun keuze beter konden inschatten dan wat door toeval verklaard kon worden, zelfs al leken ze de kennis niet te bezitten om hun keuze te maken. Onderzoeker Ryan Scott van de universiteit van Sussex (VK) noemt dit verschijnsel "blind insight" (blind inzicht):

Het bestaan van "blind insight" zegt ons dat onze kennis van de waarschijnlijkheid van onze beslissingen niet altijd rechtstreeks afgeleid is van dezelfde informatie gebruikt om die beslissingen te nemen. Dit zet vraagtekens bij zowel onze dagelijkse intuïtie als bij heersende theorieën over leerprocessen.

Deze resultaten herinneren aan het al langer bekende "blindsight" (blind zien) waarbij proefpersonen met een hersenbeschadiging waardoor ze blind zijn, toch kunnen zeggen waar een voorwerp zich bevindt.

Het blijkt dat we het aandeel van ons brein dat aan ons bewustzijn ontsnapt nog steeds sterk onderschatten. Het grootste deel van wat zich in ons brein afspeelt doet dat onder de periscoop van onze bewuste aandacht. Daarbij horen volgens mij ook gevoelens, intuïties, emoties, waarden en heuristiek. Ze zijn een noodzakelijk onderdeel van ons volledige autonome zelf. Samen met onze ratio vormen ze onze natuurlijke metacognitie.

Hier wordt een slag toegebracht aan zowel het geloof in enkel bewuste ratio, dat de hersenen wil reduceren tot een stomme rekeneenheid, als aan allerhande spirituele hokus-pokus en New Age prullaria. Wat blijft is de hele mens en het menselijk brein, beide met een onschatbare complexiteit.




Bronnen:
People Show “Blind Insight” Into Decision Making Performance (APS)
Sussex study reveals how ‘blind insight’ confounds logic (University of Sussex)



Tags: bewustzijn, samenleving, wetenschap

Zie ook het archief