hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Schuld en onschuld in de islam

5 december 2014


kabah

D

oor over de islam te schrijven verbreek ik een zelfopgelegde omerta van jaren. Er zijn vier redenen waarom schrijven over de islam me lange tijd nutteloos leek. De eerste was dat elke kritiek op moslims steevast door oorlogsstokers werd aangewend, alsof het niet meer mogelijk is meningsverschillen (en zelfs cultuurverschillen) te hebben zonder over te gaan tot bombardementen. Een tweede was, dat een analyse van de islam met steeds meer ijver geframed werd als emotionele (en dus irrationele) islamofobie; de derde reden was dat ik stilaan meer inzicht kreeg in het Christian Right en de daarmee verbonden christelijk zionisten en het zionisme zelf, waarbij het met een schok tot me doordrong dat religieus fanatisme en bloedvergieten ook van achter me kwam. Omstreeks dezelfde tijd verloor ik voeling met levende moslims en werd het lastig zeer uiteenlopende beweringen verifiëren.

§

Er biedt zich echter een nieuwe mogelijkheid aan de islam beter te kennen. Deze mogelijkheid is de in september 2014 uitgegeven verklaring van meer dan 120 moslimgeleerden, gericht aan de ISIS, en dus relevant over wat de islam leert over oorlog en aanverwanten.

Er heerst een belangrijk misverstand over moslimgeleerden. Dit zijn godgeleerden (verkondigers van een geloof). Dat is heel verschillend van godsdienstwetenschap (het bestuderen van religies). Ook in christelijke middens wordt een gelijkaardige verwarring, die tussen theologie en religious studies, in het leven gehouden, waardoor theologen recht van spreken eisen dat hen niet toekomt. In elk geval dient men te beseffen dat de "islamitische wetenschap" waar het hier over gaat geen echte wetenschap is maar kennis van en gezag over religieuze geplogenheden. Dit gezag kan, naar moderne normen, niet verder reiken dan waar het vrijwillig aanvaard wordt.

De godgeleerden hier aan het woord zijn hoofdzakelijk westerlingen. Uit de belangrijkste moslimlanden, Iran en Saoedi-Arabië, is er slechts één ondertekenaar, Seyyed Abdullah Fadaaq, een sufi en dus zeker niet iemand die spreekt voor de gewone islam in zijn land. Ik voorzie hieronder enkele belangrijke punten van commentaar.

3. Het is verboden in de islam om shariakwesties te simpel voor te stellen en gevestigde islamitische wetenschap af te wijzen.

Hier wordt niet ingegaan op het feit dat islamitische wetenschappers in het algemeen geen principieel bezwaar hebben tegen onthoofding, steniging, amputatie en dergelijke. Ze hebben de deur naar ISIS opengehouden door nooit een definitief einde te maken aan dergelijke praktijken onder gevestigde islamitische regimes. Zelfs de roep om een moratorium (niet eens om definitief te stoppen) op steniging door Tariq Ramadan in 2005 kreeg nooit islamitische steun van een van de ondertekenaars van deze brief of van andere geleerden. Alleen al in Saoudi⁻Arabië worden vermoedelijk meer onschuldigen onthoofd dan door ISIS.

6. Het is verboden in de islam om onschuldigen te doden.

Helaas maakt de brief niet duidelijk wie, behalve kleine kinderen, onschuldig zijn. Daarover bestaan tal van misverstanden. Voor tal van moslims zijn alle niet-moslims schuldig omdat ze Allah beledigen door zich niet tot de islam te bekeren. Voor een grote meerderheid zijn afvallige moslims schuldigen. Mogelijk zijn joden en christenen minder schuldig dan "polytheisten" en atheisten. Anderen maken weer een onderscheid tussen landen met een moslimmeerderheid en landen met een moslimminderheid om de schuld van niet-moslims te bepalen. En is het nu feitelijk verboden schuldigen te doden? Waarom hebben de geleerden niet gekozen voor een modernere en minder dubbelzinnige uitspraak, zoals "men mag niemand schade toe brengen om zijn of haar overtuiging?"

Andere plaatsen in de brief brengen geen totale verheldering, maar voorspellen weinig goeds. Waarom is het bijvoorbeeld in het bijzonder verboden "10. op gelijk welke wijze christenen en andere mensen van het boek schade toe te brengen of te mishandelen"? Met mensen van het boek bedoelt men moslims, joden en christenen die de Bijbel aanvaarden. Maar als mensen van het boek geen schade toegebracht mag worden, hoe zit het dan met de anderen, bijvoorbeeld atheïsten, animisten en hindoes? En als het in de islam "9. verboden is mensen niet-moslim te noemen tenzij ze dat zelf ook doen" wekt dat bij mij de stellige indruk dat niet-moslims anders behandeld worden dan moslims.

Gelukkig is de brief duidelijker over vrouwenrechten, kinderrechten, slavernij en foltering. Het is belangrijk dat deze eisen helder uitgesproken worden, en ik laat kritiek op praktijken die niet in overeenstemming zijn achterwege, in de hoop dat de brief niet enkel door ISIS, maar ook elders, in moslimlanden en in het westen gelezen zal worden, en zo bijdraagt aan vooruitgang.

Ik heb het moeilijker, tenslotte, met de standpunten over oorlogvoeren (8., 21., 22.). Jihad is een defensieve oorlog, luidt het. In deze oorlog moeten redenen, doelen en handelswijze gerechtvaardigd zijn. Helaas zijn oorlogen altijd defensief en rechtvaardig voor wie ten oorlog trekt. Vraag het maar aan de christen Bush of aan de jood Netanyahu. Ik houd mijn hart vast telkens ik religies oorlogen zie goedpraten, of het nu moslims, christenen of joden zijn. De verwaande "mensen van het boek" zijn meesters in broedermoord. Hun boek begint er mee.

Verder is volgens de briefschrijvers gewapende opstand "slechts" toegelaten onder twee voorwaarden: als de heerser een ongelovige is, en wanneer het moslims verboden wordt te bidden. Het eerste punt is al griezelig genoeg zonder mijn commentaar; het tweede herinnert aan beelden van biddende moslims die enkele jaren geleden de drukke straten van Parijs bezet hielden omdat de overheid - die in Frankrijk geen gebedsplaatsen bouwt voor om het even welke religie - geen moskeeën ter beschikking had. Deze standpunten over gewapende opstand zijn onaanvaardbaar in een moderne plurale samenleving.




Bronnen:
Open Letter to Al-Baghdadi
Muslim Scholars Release Open Letter To Islamic State Meticulously Blasting Its Ideology
IIslamic scholars gather to discuss Muslim world crises
Open letter in het Engels, met ondertekenaars
Tariq Ramadan calls for a moratorium on stoning in the Islamic world
Little Protest in Paris as a Ban on Street Prayer Begins



Tags: actueel, ethiek, pacifisme, religie, samenleving, seculariteit

Zie ook het archief