hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Genetica en politiek

7 december 2014


Gulliver en de Lilliputters

E

en klein relletje tussen Jerry Coyne en PZ Myers (beide biologieprofessoren) herinnert me eraan dat de discussie over evolutiepsychologie nog steeds actueel is. EP beweert dat menselijk gedrag in grote mate bepaald is door evolutie. Coyne brengt de politiek in de discussie, en het wordt hoog tijd om die invalshoek eens scherper te belichten.

§

Evolutiepsychologie (EP) is geen soort evolutiebiologie, maar een soort psychologie. Haar doel is niet de ontleding van ons fysische brein, maar wel de ontleding van ons voelen en denken. We weten met wetenschappelijke zekerheid dat ons brein geëvolueerd is over miljoenen jaren. Hetzelfde geldt voor eenvoudige instincten. Anders is het gesteld met de vraag, of ons voelen (en welke gevoelens) en denken (en welke gedachten) door evolutie zijn voortgebracht en vastgelegd. Kunnen verschillende mensen met hetzelfde brein andere gedachten en gevoelens voortbrengen, of zijn ze gebonden aan hun fysische erfenis? Deze kwestie heeft onvermijdelijke raakvlakken met de politiek: conservatieven zullen verrukt zijn over de gedachte dat er weinig of niets te veranderen valt aan de samenleving, terwijl progressieven als ikzelf hopen op meer vooruitgang - denk alleen maar aan de carrièrevrouw en het homohuwelijk. Het is echter aan de wetenschap met bewijzen te komen die meer zijn dan fantasie. Jerry Coyne doet een openingszet in zijn blog:

Wie evolutiepsychologie in haar geheel afwijzen moeten nog altijd uitleggen waarom in elke menselijke samenleving mannen gemiddeld groter zijn dan vrouwen. [...] En als je ermee instemt dat deze verschillen in lichaamsgrootte een gevolg zijn van evolutie in het verre verleden, waarom zouden de tegenstanders van EP dan beweren dat de verschillen in gedrag die deze fysische verschillen veroorzaakten niet meer onder ons zijn?
Dit is niet bedoeld om bepaalde sekseverschillen in het gedrag als "juist" of "moreel" te rechtvaardigen. Dat is de naturalistische drogreden. Maar de linkse weerstand tegen evolutiepsychologie als principieel geldige discipline, in het bijzonder wanneer ze over verschillen in sexueel gedrag handelt, lijkt me meer gesteund op ideologie dan op biologie. Ideologen kunnen niet aanvaarden dat mannen en vrouwen verschillend handelen door hun evolutie. Zo'n mensen denken dat dat het standpunt zou ondersteunen dat het ene geslacht "beter" zou zijn dan het andere.

Coyne zelf is niet heel duidelijk over hoe het komt dat mannen gemiddeld groter zijn dan vrouwen. Voorspelbaar denkt hij dat competitie tussen mannen om vrouwen te krijgen de meest waarschijnlijke reden - "the most obvious answer"- is. Het is me niet duidelijk hoe zeker hij die verklaring vindt, en of hij nu beweert dat mannen nog altijd wedijveren in lichaamsgewicht om vrouwtjes te bemachtigen. Het lijkt me een just-so story zonder bewijs, naar gevestigde EP traditie. Er bestaat gewoon geen wetenschappelijke zekerheid over de oorzaak van het verschil in gemiddelde lichaamsgrootte tussen de twee seksen. Ook niet of de oorzaak gedrag is, of desgevallend welk gedrag. Het gemiddelde verschil in lichaamsgrootte is geen geschikte basis om de redelijkheid van EP aan te tonen.

Ik denk dat evolutiepsychologie hier met een dubbel probleem zit: eerst moet aangetoond worden dat een psychologisch feit bestond miljoenen jaren geleden. Dat is al een onneembare hindernis, die in de evolutiepsychologie systematisch opzijgeschoven wordt ten voordele van (cultureel bepaald) giswerk. Dan moet dezelfde antieke psychologie teruggevonden worden in ons hedendaags gedrag. In de begintijd was dat niet zo moeilijk, want tenslotte vormde dat hedendaags gedrag al van het begin de inspiratie voor het evolutionaire verhaal. Alleen wordt er nu wel eens geprotesteerd tegen deze al te makkelijke procedure om de toestand zoals die is te rechtvaardigen. Jerry Coyne verwijt links daarop niet te begrijpen dat evolutiepsychologische "feiten" ons vandaag niet binden tot een bepaald gedrag:

wat geëvolueerd is betekent niet wat juist of onvermijdbaar is; iedereen met twee neuronen die tegen elkaar wrijven weet dat.

En dat is mi. het tweede fundamentele falen van de evolutiepsychologie en van de myriaden neuronen van Coyne: als geëvolueerd psychologisch gedrag vermijdbaar is, en we dus wél kunnen kiezen, dan kunnen we nooit zeker weten of wat we doen genetisch bepaald is. Dan is er geen manier om te bepalen welk gedrag door evolutie is voortgebracht en welk gedrag niet, en is EP principieel nutteloos.

Evolutiepsychologie vertrekt systematisch van hoe men zich vandaag gedraagt, om een evolutionaire geschiedenis voor dat gedrag te bedenken. Men kan wel beweren dat daar niet uit volgt wat hoort of wat beter is, maar politiek rechts en conservatieven zitten te wachten op de pseudowetenschap die hen toegeworpen wordt om hun bekrompenheid te voeden. Ik durf zelfs in te schatten dat evolutiepsychologie reeds lang geklasseerd zou zijn bij de frenologie en de magneettherapie als deze afzetmarkt er niet zou zijn. Bijgevoegd filmpje toont dat de boodschap wel degelijk is begrepen door neo-cons die hun volle gewicht (conform Jerry Coyne) in het politieke debat werpen. En laat evolutiepsychologen en hun adepten nu niet beweren dat ze geen benul hebben van het politieke effect van hun "discipline".

Hier een citaat uit de reactie van PZ Myers op de blog van Jerry Coyne:

Mannen en vrouwen zien er verschillend uit zowel in opvallende als subtiele zin. Sommige van deze verschillen zijn bijna zeker geselecteerd. Maar er is niemand die dat ontkent, en dus is het een beetje vreemd het triomfantelijk als voorbeeld te gebruiken. Behalve dat hij lijkt te denken dan al die linkse idioten - feministen en zo - zich bezighouden met het ontkennen van het vanzelfsprekende. [...]
Ik ken een hoop moderne radicale feministen. Ik ben zelf stevig gevestigd in het linkse kamp. En NIEMAND ontkent de fysieke verschillen tussen mannen en vrouwen, of beweert dat evolutie geen belangrijke rol kan gespeeld hebben het vormen van de verscheidenheid aan moderne mensen. Ook ontkent niemand dat er belangrijke verschillen zijn in gedrag - we zien ze elke dag. Waar we ons tegen verzetten is de onzinnige bewering dat elk verschil het resultaat is van selectie, en dat de invloed van cultuur slechts ruis is in de achtergrond van het heldere biologische signaal en, ergst van al, tegen de gedachte dat de status quo gerechtvaardigd wordt als een product van de biologie (waarvan Coyne zich aan het eind tenminste een beetje tracht te distantiëren).
Maar alsjeblief, bespaar ons de simplistische causale verklaringen van deze verschillen die steunen op stripachtige, bewijsvrije speculaties, zoals dat mannen evolueerden om groter te worden dan vrouwen omdat ze elkaar veel stompen moesten geven in gevechten om dominantie. Misschien moesten we maar erkennen dat cultuur rollen kan scheppen die verschillende selectiedruk uitoefenen op mannen en vrouwen, en dat menselijk gedrag veel complexer en coöperatiever is dan holbewoners die elkaar slaan met knuppels.



Bronnen:
Evolutionary psychology, sexual dimorphism, and ideology (Jerry Coyne)
Jerry Coyne is trying to defend evolutionary psychology again (PZ Myers)
Evolutionary Psychology as Maladapted Psychology (Robert C. Richardson)
Neo-liberal Genetics - The Myths and Moral Tales of Evolutionary Psychology (Susan McKinnon)



Tags: actueel, bewustzijn, ethiek, evolutie, samenleving, wetenschap

Zie ook het archief