hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Gouden Rijst

19 december 2014


Van Gogh, De aardappeleters

S

tel dat we zo doorgaan met het het sociale snijwerk en wij - middenklassers en minderklassers als u en ik - ons door de week nog amper onze ouderwetse aardappelen zouden kunnen veroorloven. Geen groenten, geen vlees, geen jus. Niet ondenkbaar, want je hoeft maar enkele generaties terug te draaien om in een tafereel als de aardappeleters van Van Gogh te belanden. Uiteraard zouden we spoedig tal van vitamines en mineralen ontberen, en op een of andere manier zou dat tot gezondheidsproblemen leiden, het eerst bij kinderen. Cijfers over blindheid, vroeggeboorte, botfalen en kindersterfte zullen ons naar het hart grijpen.

.

§

Zo vergaat het talrijke ontwikkelingslanden. Door oorlogen, landroof, corruptie en andere catastrofes worden de armsten afhankelijk van het minimale basisvoedsel. Het vervolg hangt af van de vraag of we dat als een definitief godsgericht beschouwen - "er zullen nu eenmaal altijd armen zijn" - of als een noodtoestand die dringende ingrijpen vereist. De Wereld­gezondheids­organisatie (WHO) is van mening dat:

Voor kwetsbare families op het land, bijvoorbeeld in Afrika en Zuidoost-Azië, draagt het telen van groenten en fruit in eigen moestuin bij aan een gevarieerd en versterkend dieet en aan een levenslange gezondheid.

En net met die familietuintjes loopt het overal mis, niet in het minst door het ingrijpen van multinationals die op zoek zijn naar land voor massaproductie.

Laat ik nu het gedachte-experiment van hierboven een trapje verder voeren.

Stel dat een multinational als Syngenta voorstelt om aardappelen dusdanig genetisch te manipuleren (bijvoorbeeld door een gen uit een ui of een peer te halen) dat een van de belangrijkste ontbrekende ingrediënten in de aardappel zelf aangemaakt wordt, zodat aardappelen van Syngenta - Gouden Aardappelen - talrijke mensenlevens kunnen redden, vooral kinderen. Als u veeleer hoopte op een terugkeer naar gevarieerd, gezond en evenwichtig voedsel, en niet op het aanpakken van slechts één in het oog springend voedingstekort, zou u ervan beschuldigd worden massamoordenaar van kinderen te zijn. En als u durft te beweren dat het de multinational enkel om de winst te doen is, krijgt u als antwoord dat het plantgoed gratis verspreid zal worden. Vreemd, want net "gratis bestaat niet" was de slogan van de bezuinigers die ons tot een dieet van aardappelen brachten. En dat terwijl de overheden met uw en mijn geld, onder het mom van ontwikkelingshulp, meebetalen in het "Gouden Aardappelen" project.

Dat is wat vandaag gebeurt met "Gouden Rijst", een rijstvariant die door genetische manipulatie bètacaroteen aanmaakt. Bètacaroteen (in Europa ook bekend als E160) is de stof die onze worteltjes (maar ook groene bladgroenten en rode vruchten als paprika's, zoete aardappelen, mango's etc...) hun natuurlijke kleur geeft. Het wordt aan kippen gevoerd om het geel van hun eieren geler te maken, en wordt verwerkt in zonnebruiners. Bètacaroteen is een van onze bronnen voor vitamine A maar dit vitamine wordt dus ook aangemaakt door groenten en fruit, en is overvloedig aanwezig in vis en in ander dierlijk voedsel. Er zijn geen effecten bekend van een tekort aan bètacaroteen.

In de eerste versie - Gouden Rijst 1 - werd een gen van de gele narcis in de rijst geplaatst. Deze rijst werd grootscheeps aangeprezen als de redder van miljoenen kinderlevens, tot Greenpeace aantoonde dat de hoeveelheid bètacaroteen dat het opleverde verwaarloosbaar was. Vervolgens werd een gen van maïs gebruikt, met grotere opbrengst. Gouden Rijst 1 is dus een flop die we ons best herinneren bij de volgende propagandacampagne; Gouden Rijst 2 zou het tekort aan vitamine A kunnen oplossen in een bevolking die enkel rijst ter beschikking heeft als voedsel. Of daar iemand mee gered zou zijn blijft een vraag, want niemand leeft van rijst alleen - of zou dat willen.

Dr. Vandana Shiva gaat nog een stap verder:

Het probleem van honger en ondervoeding is geworteld in een verouderd en destruktief systeem van voedsel en landbouw dat blind is voor het belang van diversiteit, kwaliteit en voedzaamheid voor een evenwichtig dieet. Het reductionistische, mechanistische paradigma dat ik de Monocultuur van de Geest heb genoemd bevordert monoculturen, en richt zich enkel op de opbrengst van enkele massa-geproduceerde goederen.
Als resultaat van dit monocultuur-model werd het menselijke dieet herleid van een verscheidenheid van bijna 8500 soorten die een verscheidenheid aan voedingsstoffen opleverden die het menselijk lichaam nodig hebben, tot slechts 8 soorten, die vooral koolhydraten voortbrengen. Niet enkel ontberen deze koolhydraatrijke monoculturen de meest belangrijke micro-nutriënten, door de industriële manier van kweken worden nieuwe tekorten geïntroduceerd die tot dodelijke ziekten leiden.

Shiva wijst erop dat koolhydraten zoals industriële rijst een hoge glycemische index hebben, die tot een epidemie van diabetes leidt. Volgens het WHO lijden wereldwijd 347 miljoen mensen aan diabetes - in 2004 stierven er 3,4 miljoen mensen aan, meer dan 80% van hen in landen met gemiddeld laag- of middeninkomen.

Vandana Shiva:

Gouden Rijst is een voorbeeld van het gebruik van de geestesgesteldheid van de Monocultuur van de Geest om het ondervoedingsprobleem op te lossen dat door deze geestesgesteldheid ontstaan is. Gouden Rijst zal de voedselcrisis verergeren - het zal meer mensen doden door suikerziekte, en door tekorten aan vitamine A, zink en ijzer. Gouden Rijst doodt biodiversiteit, en doodt alternatieven omdat het een model van voedsel en landbouw verspreidt dat mensen de variatie ontneemt die vitaal is om tekorten weg te werken.



Bronnen:
Is genetically modified Golden Rice a lifesaver?
Gouden Rijst: Wetenschappelijke Werkelijkheden
Golden Rice Not So Golden for Tufts
Is Greenpeace de weg kwijt?
Greenpeace België
Vitamin A deficiency (WHO)
Bèta-caroteen (Vitamine Informatie Bureau)
Grains of delusion: Golden rice seen from the ground
Afbeelding: De aardappeleters Vincent van Gogh, 1885 (Van Gogh Museum)



Tags: actueel, ethiek, evolutie, samenleving, wetenschap

Zie ook het archief