hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Hoe we vijanden maken

2 maart 2015


woede

O

m een reden die niet zo direct zichtbaar is leven we aanhoudend met vijanden, de meest angstaanjagende en de meest onwaarschijnlijke. Vreest u ook een (al dan niet nucleaire) aanval vanuit Noord-Korea, Cuba, Iran of Moskou? Dan is het misschien goed er nog voor de volgende oorlog even bij stil te staan, hoe dat komt.

§

Het eerste uitgangspunt is dat er maar weinig leiders zijn, waar niet op aan te merken is. Sterker zelfs, er zijn maar heel weinig leiders die geen bloed aan hun handen hebben. Om een voorbeeld te noemen: we verdienen handenvol geld aan wapens die mensen en economieën verwoesten, en laten de vluchtelingen die er het gevolg van zijn - mannen en vrouwen en kinderen - creperen in de middellandse zee met duizenden per jaar. Als we ons kunnen wijsmaken dat het eerste onze "schuld" niet is, moeten we nog altijd wat verzinnen voor het tweede. Misschien is Europa vol, en weegt het leven van duizenden onschuldige kinderen niet op tegen het grote gevaar van overbevolking. Maar hoe komt het dan dat we niet hetzelfde bezwaar maken als de grenzen met Oost-Europa opengezet worden en de armen uit die landen West-Europa binnenstromen? Wel, het is niet de rede, maar de pers en haar politieke aangevers, en onze schaapachtige gedweeheid waardoor we dat allemaal pikken. We weten toch dat Afrikanen luie dieven zijn en Finnen en Letten edele volkeren? Hoe weet je dat? Er is eeuwenoud racisme dat ons met de paplepel ingegeven is, maar dat we onder de oppervlakte gedrukt hebben zonder er ooit echt van af te raken. Maar het broedt nog in de vergeten kelders van ons bewustzijn. Dat maakt dat de grootste onzin uit de dagelijkse pers niet echt strijdig is met onze intuïtie wanneer de NAVO, ons leger dat haar eigen logica opdringt aan de politici die wij verkiezen en de pers die we lezen, maakt dat we Oost-Europeanen zien als landen die elk ogenblik aangevallen kunnen worden door Rusland, zodat we instemmen met het steeds verder richting Rusland schuiven van de modernste nucleaire aanvalswapens. Zo moest onlangs nog op het laatste ogenblik een nucleaire installatie in Polen aan de Russische grens opgegeven worden omdat Rusland dreigde hetzelfde te doen aan haar kant van de grens. In de pers zal u niet makkelijk vinden dat de NAVO daarmee het Non-proliferatie verdrag met de voeten treedt. U zal eerder lezen over onderschepte Russische vliegtuigen - in open luchtruim waar ze alle recht hebben te vliegen.

Het is niet moeilijk een schrikbeeld op te hangen van elke leider of elk land. Er is altijd wel wat te vinden voor iedereen. Het is naïef ons in te beelden dat ons deel van de wereld smetteloos wit is, en de rest verdorven. Als je op een andere plaats geboren was, zou je heel waarschijnlijk hetzelfde vinden over waar je nu leeft. Je zou met afschuw verhalen horen over de talrijke onschuldige families die omkwamen in bombardementen door onkwetsbare maar blinde straaljagers of drones, en sommige van je vrienden zouden dromen van wraak, desnoods met een mes. Net zoals ons wereldbeeld en onze cultuur hangt vijandschap er vooral van af waar je geboren bent. En dat is natuurlijk niet enkel geografisch.

Dat is geen relativisme. Er is verschil tussen het ene regime en het andere. Maar hoe te werk gaan om dat verschil op waarde te schatten? De eerste regel is: wantrouw de pers. Lees tussen de lijnen, want de druk van de markt werkt geheimhouding tegen, maar bevordert overdrijving en loopt achter elke beschuldiging aan. Verweer je tegen Gish gallop: een bombardement met ongecontroleerde beweringen die op de duur wel waar moeten zijn, omdat het er zoveel zijn. Zoveel dat als de volgende beschuldiging onterecht zou blijken, dat niet meer uitmaakt: en als zij die éne misdaad niet begaan hebben, wat dan nog? Bedenk dat de enige reden voor deze propaganda, en de enige wijze waarop ze kan lonen, een echte oorlog is.

Een mooi voorbeeld van Gish gallop is de Oekraïense beschuldiging dat Russische troepen in Oekraïne vechten. Vandaag mogen we aannemen dat dit leugens waren, bedoeld om militaire steun los te weken. Vooral de NAVO en Oekraïne zorgden voor een constante stroom loze beweringen, leugens en zelfs bewerkte foto's. We weten nu dat dit leugens waren, omdat er geen enkele ondubbelzinnige getuigenis of duidelijke fotoreportage bestaat, ook niet nadat de wereldpers massaal neerstreek in Oost-Oekraïne. Vandaag geeft de president van Oekraïne, Pedro Poroshenko, impliciet toe dat hij - ondanks zijn anderszins beruchte geheime dienst - nooit over bewijzen beschikte, want toen Boris Nemtsov vermoord werd in Moskou, verklaarde Poroshenko onmiddellijk dat Nemtsov net met die bewijzen ging komen. Waarom hij die nog niet gegeven had, werd in de pers niet eens gevraagd. In Moskou werden vorig jaar 1700 mensen vermoord, en Nemtsov, ooit vice-premier onder Yeltzin en weggezakt tot gemeenteraadslid in een provinciestadje, wordt plots (in The Economist en voor wie de bal oppakt) een liberale martelaar. The Economist zegt in hetzelfde artikel dat Nemtsov geen bedreiging vormde én dat het om een politieke moord gaat. Hij was immers vermoord nabij het Kremlin! Ik zeg niet dat Nemtsov niet in opdracht van Poetin vermoord werd, maar zonder enige aanleiding of reden moet ik in eer en geweten zeggen dat ik het niet weet. Niet enkel voor de vorm. Ik wéét het echt niet, en niemand weet het.

Dit is echter niet een bespreking van de moord op Nemtsov. Op het ogenblik dat ik dit schrijf is daar niets over bekend. ik heb het over het gemak waarmee het publiek overspoeld wordt met fantastische aannames die enkel uitlegbaar zijn als oorlogsstokerij. Dat blijft waar, zelfs als later zou blijken dan Poetin Nemtsov eigenhandig heeft neergeschoten.

Bush, Cheney, Wolfowitz, Poetin, Saddam Hoessein, Bashar al-Assad hebben allemaal bloed aan hun handen. Maar als het publiek zich zozeer laat bespelen dat het om oorlog en nieuw bloedvergieten roept, komt dat bloed over haar hoofden - en over de hoofden van haar kinderen.




Tags: actueel, ethiek, pacifisme, samenleving

Zie ook het archief