hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Waarom is er zoveel seks in de wereld?

7 maart 2015


Gone with the Wind

H

et is een raadsel waarover de evolutiebiologen het niet eens kunnen worden. Zonder seks, dus door eenvoudig delen of opsplitsen, gaat voortplanting veel simpeler en sneller. En toch is onze planeet overspoeld door seks: de vogels doen het, de bijtjes doen het, viervoeters en tweevoeters doen het. Gesofisticeerde wiskundige modellen geven aan, dat de evolutie seksuele voortplanting moet benadelen. Dat klopt niet met wat we rondom ons zien gebeuren, en dus bestaat er al tientallen jaren een debat onder biologen over de vraag: waarom al die seks?

§

Het is niet zo dat enkel een bacterie zich makkelijk kan voortplanten door delen, terwijl dat voor een meercellige bijzonder moeilijk zou zijn. Immers, ook de seksuele voortplanting bestaat (na de bevruchting) voornamelijk uit celdeling. Meer zelfs, er zijn hagedissen, gecko's, slangen en vogels ontdekt die zich voortplanten zonder bevruchting. De eerste cel bestaat dan niet uit het samenkomen van een eicel en een zaadcel, maar uit de spontane deling van een eicel. De lawine van celdelingen die daarop volgt is in beide gevallen dezelfde. En het is misschien maar een kwestie van tijd voor men dergelijke processen ook ontdekt (en uitbuit?) bij mensen.

De Romeinen die het verhaal van de heilige maagd Maria bedachten, geloofden trouwens niet dat een zwangerschap zonder bevruchting mogelijk of zelfs wenselijk was. Bevruchting door een geest leek hen meer plausibel dan een maagdelijke geboorte of parthenogenese. De almachtige god had er natuurlijk een maagdelijke geboorte van kunnen maken, maar dan had hij zijn mannelijke volgelingen ernstig voor schut gezet. De moderne biologie ziet de kwestie anders, maar voor de antieke Romeinen was het mannelijke principe de onmisbare vormgever en de belangrijkste speler. De vrouw daarentegen leverde slechts vormeloze stof, de passieve materie (mater=moeder). Dit was natuurlijk een rechtstreeks gevolg van Plato's leer dat de hogere wereld slechts vormen (ideeën) omvat.

Dat er een kind zou kunnen ontstaan alleen uit de vrouw was voor alle oude Romeinen en dus ook voor de schrijvers van de evangelies ondenkbaar, want in strijd met de mannelijke superioriteit. Maria werd volgens de schrijvers van de evangelies dus niet onbevrucht zwanger: de heilige Geest zelf had haar bevrucht, had de vrucht die ze droeg gevormd uit de klei in haar schoot. Door het mannelijke, knedende principe van de goddelijke vader, was haar kind goddelijk. Zij was slechts de aardse leenmoeder. Eerst door het concilie van Efese, eeuwen later, zou Maria de titel Moeder Gods krijgen, maar zonder goddelijke kwaliteiten. Het hoe en waarom hiervan zou ons te ver van ons onderwerp wegleiden.

Dat onderwerp is dus: waarom al die seks? De wetenschap heeft de laatste decennia verschillende hypotheses opgesteld. Een hypothese die al meer dan een eeuw bestaat zegt dat bij voortplanting door deling (parthenogenese) elke nadelige mutatie - en dat is de grote meerderheid - dodelijk is, en dat seksuele voortplanting hiertegen beschermt door van elk gen een "reservecopie" te bewaren. Deze theorie heeft nog slechts weinig aanhangers.

De meest overtuigende hypothese lijkt me die van Lynn Margulis. In een artikel van haar hand gepubliceerd in Scientific American van 1994 met als titel "Sex, Death and Kefir.", maar herdrukt bij haar dood in 2011, schrijft ze het volgende:

... in sommige [gemeenschappelijke voorouders van de schimmels, planten en dieren] ontstond voor de eerste keer seks waarbij paring en samensmelting van cellen tot bevruchting leidde. Ik stel voor dat dit een toevallige bijkomstigheid van een wanhopige overlevingsstrategie was. Seks begon toen tijdelijke ongunstige wijzigingen in het milieu onze voorgangers dwong tot pogingen van kannibalisme, die slechts gedeeltelijk succes kenden. Het resultaat was een monster dat de cellen en genen baarde van minstens twee individuen (zoals bevruchte eieren vandaag).

Dat genen uit de omgeving terechtkomen in het genoom van een organisme is niet nieuw, al zullen GGO-fabrikanten het daar liever niet over hebben. De complexe structuur van eukaryoten - met hun kern, organellen, cytoskelet - is geëvolueerd uit een symbiose van bacteriën. Ook dit is een hypothese van Margulis, die na lange tegenstand vandaag algemeen aanvaard is. Dat symbiose en versmelting bij intiemer contact waarschijnlijker is, hoeft evenmin betoog, en maakt kannibalisme als vertrekpunt bijzonder waarschijnlijk. Tot seks ontstond was elkaar opeten de enige intieme relatie die tussen organismen mogelijk was.




Bronnen:
Did Sex Emerge from Cannibalism? Sex, Death and Kefir. By Lynn Margulis (1938–2011)
Ongeslachtelijke voortplanting (wiki)



Tags: bewustzijn, evolutie, religie, samenleving, wetenschap

Zie ook het archief