hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Rusland en het Westen

9 maart 2015


Jack F. Matlock, Jr. I

k heb eventjes gedacht dat een linkje naar Youtube onder de "brekend nieuws" sectie wel zou volstaan, maar na het opnieuw doornemen van zijn lezing in Washington enkele weken geleden, werd me duidelijk dat hier een zeldzaam iemand van de andere zijde van de mediamuur aan het woord is. Jack F. Matlock, Jr., destijds ambassadeur voor VS-president Ronald Reagan bij de Sovjet-Unie is geen burgermannetje dat zich laat opzwepen door halve waarheden, leugens en oorlogspropaganda, en ook geen dwangmatig verguizer van de VS. Hij is een topdiplomaat met directe kennis: een kroongetuige. Desondanks is hij volslagen onbekend bij ons. Europeanen ten westen van Duitsland zullen zelfs geen wiki-pagina over hem vinden in hun taal. Hieronder een absoluut noodzakelijke, en voor de oorlogsstokers vernietigende, samenvatting.

§

Eerst nog maar eens onderlijnen: dit blog is niet bedoeld als propaganda voor, of zelfs niet als vergoelijking van Poetin. Ik bestrijd enkel de zoveelste overbodige oorlog die in volle voorbereiding is. Niets meer en niets minder.

Matlock:

Ik denk dat we ons vandaag in een heel gevaarlijke situatie bevinden, voor wat betreft Rusland en Oekraïne. Zes maanden of een jaar geleden, wanneer men over de Koude Oorlog II sprak, vond ik dat gek. De Koude Oorlog was een wereldwijde ideologische confrontatie; het ging over communisme en over het conflict met het communisme. En het vond plaats in Latijns Amerika, Afrika en Azië. Wat we vandaag zien is een conflict in een gebied dat 30 jaar geleden een lokaal probleem zou geweest zijn, in één land. Hoe kan dat leiden tot een Koude Oorlog II?

Verder:

Het belangrijkste wat we deden door de Koude Oorlog te beëindigen, was het afremmen van de nucleaire wapenwedloop. Als er iets van existentieel belang is voor dit land [de VS] is het dat wel.
Laten we het volgende onder ogen zien. Hoezeer ik de mensen in Oekraïne ook respecteer en van hen houd - en ik ken hen. Ik was misschien de enige ambassadeur bij de Sovjet-Unie die toespraken hield in het Oekraïens in Kiev, zoals ik Russisch sprak in Moskou. Ik ken dat land. Ik ken haar literatuur en cultuur. Mijn sympathie gaat uit naar de mensen die deze winter door de hel gaan in Oost-Oekraïne.
Maar ik verzeker je: als de VS zich verder bemoeien met wat in de ogen van de Russen een gebied is dat historisch bij hun land hoort, gegeven de huidige atmosfeer, zie ik niet in hoe we een nieuwe nucleaire wapenwedloop kunnen vermijden. En dat verontrust me.

De uitbreiding van de NAVO

Matlock meent dat de oorzaak in de uitbreiding van de NAVO zit.

Toen de Koude Oorlog tot een einde kwam hadden we een samenhangend beleid - geloof het of niet. Dat is zeldzaam in de buitenlandse politiek van de VS, vooral de laatste tijd. Ons doel, en dat van onze bondgenoten en van de leiders van de Sovjet-Unie en later van Rusland, was een onverdeeld en vrij Europa.
Nu is er heel wat debat geweest rond de vraag of aan president Gorbatschov beloofd werd dat er geen NAVO-expansie naar het oosten zou komen. Er bestaat geen verdrag over. Maar toen we een verdrag onderhandelden om de Koude Oorlog te beëindigen, heeft eerst president Bush in Malta in 1989, en later, in 1990, zowat alle westerse leiders, aan Gorbatsjov gezegd: als je je troepen terugtrekt uit Oost-Europa, als je Oost-Europa vrij laat, zullen we daar geen misbruik van maken.
Op geen enkele manier kan de oostwaartse uitbreiding van een verbond dat als doel heeft West-Europa te beschermen tegen het oosten, Europa onverdeeld en vrij houden. Als je een onverdeeld en vrij Europa wil, moeten Rusland en al de anderen er deel van uitmaken.
Dus begon men later, niet volgens een plan maar simpelweg om binnenlandse politieke redenen, en tegen een dreiging die op dat ogenblik niet bestond maar misschien kon ontstaan, de NAVO uit te breiden.

Toch, zegt Matlock verder, bleef Poetin bereidwillig. Hij was de eerste om zijn hulp aan te bieden na 9/11, en hielp de Amerikanen op allerlei manieren bij de invasie van Afganistan. Poetin ontmantelde op eigen initiatief een Russische basis in Cuba, en een andere in Vietnam. De VS daarentegen stapte uit het ABM-verdrag dat de basis is voor alle ontwapeningsverdragen, en waarin de VS en Rusland als gelijken konden onderhandelen. De NAVO blijft zich uitbreiden, bouwt nieuwe basissen, en ontwikkelt nieuwe raketten zonder goede reden. De Russen reageerden met groeiende vijandigheid.

Voor alle duidelijkheid, In het begin wilden we Rusland geen hak zetten. Ik denk niet dat er een echte bedoeling achter zat. We hadden een hoop redenen, vooral redenen van binnenlandse politiek, om deze richting te nemen. Maar we gaven gewoon geen aandacht aan de Russische reactie, aan de onvermijdelijke Russische reactie.

We schiepen zo een sfeer van vermoede of schijnbare vijandigheid nog voor de crisis in Oekraïne uitbrak. We zagen mekaar niet meer als concurrenten, maar als tegenstanders, een houding die eerder verdwenen was met het einde van de Koude Oorlog. Er was veel wat Reagan niet begreep en waar hij zijn adviseurs voor had, schrijft Matlock, maar één zaak begreep hij beter dan wie ook: dat de tegenstanders ook menselijke wezens zijn, met hun eigen politiek en hun eigen noden. En vooral begreep hij dat je je tegenstander moet behandelen met respect, en zo met hem moet omgaan dat je niet verwacht dat hij iets zal doen wat niet in het belang van zijn land is. Waar Rusland vandaag tegen reageert is wat zij ervaren als onverdraaglijke arrogantie en jarenlange vernedering. Ze vrezen dat de VS een imperium wil bouwen, of minstens een alleenheerschappij, en daarbij Rusland wil insluiten en herleiden tot simpele leveranciers van ruwe grondstoffen, en hen niet als evenwaardig willen behandelen. Ze weten dat hun economie niet op punt staat en dat ze militair het onderspit delven, maar is dat het respect waarmee we met anderen omgaan: dat de sterkste de meeste rechten heeft?

De VS zien het anders. Zij zien een terugkeer van een autoritair regime in Rusland dat een dreiging vormt voor haar buurlanden, die best bewapend worden om zich te kunnen verdedigen tegen de agressie. Daarbij vergeet men dat deze buurlanden 30 jaar geleden nog tot de USSR behoorden, en dat ze nooit voor hun onafhankelijkheid hoefden te vechten, maar dat die hen geschonken werd.

Matlock stelt daarentegen, dat niemand de Koude Oorlog gewonnen heeft: de Koude Oorlog eindigde door onderhandelingen, en dat was in het voordeel van beide partijen. Op dat ogenblik was er eensgezindheid over, dat Europa onverdeeld en vrij zou worden. De USSR viel uiteen twee jaar later, onder leiding van de verkozen leider van Rusland.

Stop de personalisatie

Een ander element dat Matlock erg storend noemt, is de personalisatie van de relatie:

Het is haast onmogelijk iets te lezen in de pers waarin niet alle acties van Rusland worden toegeschreven aan één man, en dat deze man gewoonlijk wordt omschreven in de meest ongunstige bewoordingen en benamingen. Dit is waar voor zowel de media als voor officiële sprekers. Toch lijkt het me toe dat wanneer men een situatie wil oplossen, je geen persoonlijk duel start tussen twee presidenten, zeker niet als een van de twee de meeste knikkers heeft in het land waar het om gaat.
Als president Poetin zegt dat hij niet zal toestaan dat de toestand in Oekraïne opgelost wordt met militaire middelen, meent hij dat ook. Geen geschreeuw kan daar aan tornen. En wanneer de president van de VS hem uitdaagt wat anders te doen, heeft dat onvermijdelijk een negatief effect.

Autistische buitenlandse politiek

Maar er zijn slechter VS-presidenten geweest, zegt Matlock. Erger dan de president is het Congress, dat in 2012 de Magnitsky Act stemde. Terwijl het Congress er niet eens in slaagde haar eigen budget te stemmen, stemde het een Amerikaanse wet speciaal voor Rusland, over een rechtszaak in Moskou waar een verdediger mishandeld zou zijn en stierf in de gevangenis. Onschuld tot het tegendeel is bewezen gold plots niet meer. Dat gebeurde nota bene op hetzelfde ogenblik waarop Amerikaanse folteraars niet vervolgd werden. Mensenrechten, zegt Matlock, zijn heel belangrijk, maar je beschermt ze niet door publieke druk op een ander land, vooral niet als je niet bereid bent jezelf te oordelen.

Het is zulk "exceptionalisme" dat Russen de muren opjaagt. Amerikanen bedoelen ermee dat ze een uitzonderlijk volk zijn dat goede dingen doet, anderen beschermt enzovoort, maar tegenstanders begrijpen het zo dat de Amerikanen zichzelf uitzonderen van regels die ze anderen opleggen - en ze hebben gelijk. Gebrekkelijke communicatie, beperking en dwangmatige herhaling: de buitenlandse politiek van de VS voldoet aan de definitie van autisme.




Bronnen:
Former Ambassador to USSR Matlock Lambastes U.S. Policy on Russia (video transcript)
Give Diplomacy With Russia a Chance (Matlock ea. The New York Times)
Who is the bully? The U.S. has treated Russia like a loser since the end of the Cold War. (Matlock in Washington Post)



Tags: actueel, ethiek, pacifisme, samenleving

Zie ook het archief