hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Islam: integratie of institutie?

16 april 2015


integratie

E

nkele maanden na de open brief van 120 islamgeleerden - voornamelijk uit de VS - aan IS (september 2014) verscheen een Belgische Verklaring van Belgische moslims tegen radicalisering en voor burgerschap. Het is goed dat we zo weer een hedendaagse tekst hebben (en niet een of ander midddeleeuws relict) dat ons kan vertellen wat hedendaagse moslims voelen, denken en willen. Hieronder een analyse en repliek.

§

Een dergelijke verklaring lijkt me veel belangrijker dan de koran om te weten hoe moslims denken, al zullen noch moslims, noch islamofoben het daarover met me eens zijn. Ik denk namelijk dat burgerzin niet afhangt van oude schrifturen. Die worden opgerakeld om daden met andere redenen achteraf goed te praten en allerlei te "bewijzen". Hoe een bepaalde gelovige hier en nu denkt over de samenleving kan je er niet uit afleiden - tenzij je in spoken gelooft.

Dat schrifturen niet de oorzaak kunnen zijn, wordt alleen al bewezen door de enorme variatie van absolute geweldloosheid tot de gruwelijkste wandaden, die gelovigen van allerlei slag weten te rechtvaardigen met dezelfde oude boeken die hun toevallige traditie hen meegaf. Terzijde, het gaat daarbij niet om de ouderdom van die boeken op zich, maar om hun sociale aanzien, want in alle tijden kunnen profeten zich aanbieden. En ook atheïsten kunnen wandaden goedpraten met boeken die niet eens zo oud zijn. Denk maar aan werken van Stalin, Rand, Pinker, Harris...

Het lijkt me dus veel interessanter een gemeenschappelijke doelstelling die hier en nu opgesteld werd te bespreken, dan te twisten over theologische fantasieën. Ik moet meteen bekennen dat deze Verklaring me niet geruststelt. Het document - ik zal enkele punten nader bespreken - kiest niet ondubbelzinnig voor een seculiere samenleving waar religie een privékwestie is en religieuze vrijheid van het individu gewaarborgd wordt. Dat zou nochtans de beste keuze zijn om haar gelovigen te beschermen en haar religie in te burgeren in onze seculiere samenleving. Ze eist in de plaats daarvan een ereplaats voor de islam.

Dat het katholicisme in België allerlei voordelen en bevoegdheden heeft kunnen afdwingen, werkt blijkbaar als signaal naar andere religies, waaronder de islam, om hún uitzonderingspositie te claimen. Het is goed er hier aan te herinneren dat de positie van het katholicisme in België het resultaat is van een koehandel, waarbij de machtige katholieken hun weerstand tegen het burgerlijk huwelijk en een uitgebreider stemrecht lieten varen in ruil voor privileges. Bijgevolg betaal ik als atheïst bijvoorbeeld mee aan scholen die jaarlijks €300.000.000 belastinggeld gebruiken om kinderen te indoctrineren met absurditeiten die ik vrees en bestrijd. De "(godsdienst)vrijheid van het individu" werd zo geperverteerd tot "de vrijheid van de religieuze macht".

Dit is een doorn in het oog voor humanisten, maar blijkbaar een veelbelovend argument voor een opkomende religie. De westerse samenleving garandeert immers gelijkbehandeling. Dat daarbij gelijkbehandeling van individuen bedoeld wordt, en niet van instituten, wordt over het hoofd gezien. Misschien is eindelijk de tijd aangebroken waarin ook Belgische katholieken gaan begrijpen dat een moderne samenleving per se pluraal is, en er geen religies of overtuigingen voorgetrokken of gefinancierd kunnen worden door de overheid, en dat de staat enkel veiligheid en keuzevrijheid moet garanderen aan elk individu.

Er wordt in de Verklaring al onmiddellijk gepleit om een edelmoedige islam te bevorderen die harmonieus de samenleving in haar geheel voedt...

Als religie een privézaak is, hoeft de samenleving in haar geheel niet gevoed te worden vanuit een of andere religie. Natuurlijk zullen de overtuigingen van burgers invloed hebben op "de samenleving in haar geheel", maar het woord "harmonieus" is bijzonder storend, omdat het de indruk wekt dat de samenleving als geheel moet instemmen met deze "voedende" functie van de islam, terwijl het semantisch onmogelijk is zich daar wat anders bij voor te stellen dan een belerende taak voor deze religie, iets wat ons terugvoert naar de onheilige tijden van religieus gezag. Ik als atheïst heb er geen enkele moeite mee moslims en om het even wie met open armen te ontvangen, maar dan wel moslims die vinden dat de islam zich beperkt tot de eigen (vrijwillige) medegelovigen. Ik wil niet in een samenleving leven die door de 'edelmoedige' islam 'gevoed' wordt, in welke betekenis ook. Meer zelfs, de gedachte geeft me kippenvel.

De Verklaring pleit ook voor het ontwikkelen van een gezamenlijke langetermijnvisie op de islam.

De islam is geen "gezamenlijke" zaak van de samenleving, maar is de zaak van wie de islam wil aanhangen. De samenleving heeft daar geen bedisselende rol, maar enkel een rol van bescherming van individuen, als ze verkiezen moslim te zijn, en als ze (bijvoorbeeld de volgende dag) verkiezen dat niet te zijn. Waarom de opstellers van deze verklaring wensen dat de gehele samenleving zich bezint over een gezamenlijke langetermijnvisie op de islam is mij een raadsel als men geen uitzonderingspositie wil. En dan volstaat ruimschoots een bezinning door alle burgers over een langetermijnvisie op de seculiere samenleving.

En het meest verontrustende:

"de waardering van de islamitische bijdrage aan Europa en België, die de jongere generaties aantoont dat het islamitische erfgoed constitutief is aan hun ervaringen van vandaag, in België, in 2015, om definitief te breken met de theorieën van botsing der beschavingen. "

Er bestaat geen islamitische bijdrage aan het huidige Europa en België, evenmin als er een christelijke bijdrage aan het huidige Europa en België bestaat. In islamitische en christelijke beschavingen werd vooruitgang geboekt in weerwil van bloedige religieuze repressie, niet dank zij de religieuze machten. Wie bijdroeg aan vooruitgang waren christen of moslim omdat het levensgevaarlijk was geen christen of moslim te zijn. Vooruitgang was in alle tijden een inbreuk op de religieuze ideeënwereld, net zoals homohuwelijken en de evolutietheorie vandaag. Het huidige Europa en België zijn het product van massieve emancipatie en ontvoogding, dus van het terugdringen van religie naar de persoonlijke sfeer, en van het onttrekken van wereldlijke macht aan religie. Dat was de absolute voorwaarde voor het ontstaan van de moderne samenleving met haar erkenning van de fundamentele rechten en vrijheden van individuen, met haar verdraagzaamheid die toeliet religies met uitzonderingsclaims terug te drijven en toeliet religie terug te zenden naar het persoonlijke leven, met de scheiding van kerk en staat, en zo verder. Geen enkele machtsreligie heeft het recht verwezenlijkingen op te eisen die ze altijd uit de diepste essentie van haar aard bestreden heeft.

In België wordt één religie buitenmatig bevoordeeld, en worden de andere religies geen strobreed in de weg gelegd - al was het alleen maar om een krom gelijkheidsbeginsel in stand te houden. Met een krom gelijkheidsbeginsel bedoel ik, dat als de een met zijn vingers in de kas zit, de ander dat ook wil. Men vraagt in deze Verklaring niet om rechtvaardigheid, maar om institutionalisering van de islam. Dat is in tegenspraak met alles waar het plurale, seculiere Europa voor staat. Er wordt daarbij een soort contract voorgesteld:

We verbinden ons ertoe om te werken in transparantie en wederzijds respect, om zonder voorbehoud te vechten jegens haat zaaiend discours, discriminatie, geweld tegen elke gemeenschap of minderheidsgroep - op om het even welke basisprincipes (etnische, seksuele, religieuze , seksuele geaardheid, leeftijd, sociale afkomst, handicap).

Dat is natuurlijk heel mooi, maar het is ook niet meer dan wat de wet eist van elke burger. Het is dan ook onlogisch om speciale tegenprestaties van de politieke wereld te vragen:

  • de islamitische godsdienst zijn volledige plaats te geven binnen ons institutioneel landschap, met inachtneming van het grondwettelijk kader van scheiding tussen politiek en religie, door zo gauw mogelijk de projecten ter ontplooiing van de islam in België te verwezenlijken (institutionalisering van de islam, massale inzet van aalmoezeniers, de opleiding van verantwoordelijken gespecialiseerd in het beheer van religieuze zaken, uitzendingen door derden toekennen op TV en radio, ondersteuning voor islamitische verenigingen ...);
  • Hoe is dit allemaal met "inachtneming van het grondwettelijk kader van scheiding tussen politiek en religie" te rijmen?

  • een efficiëntere bestrijding van discriminatie ten opzichte van moslims alsook het islamofobe discours die tot sociale en maatschappelijke spanningen leiden een halt toe te roepen; en onvoorwaardelijk vechten tegen vooroordelen waar moslims aan lijden, ondermeer in het onderwijs en op de arbeidsmarkt;
  • Men doet het voorkomen alsof de gebruikelijke discriminatie (die ik niet ontken) een discriminatie op basis van religie is, en dat is onjuist. Mensen worden op de arbeidsmarkt gediscrimineerd op hun uiterlijk, niet op hun geloof, en een religie als geheel institutionele rechten geven zal niets veranderen aan discriminatie van individuen.

  • een waardige praktijk van de islam garanderen in ons land om moslimburgers toe te laten hun geloof te beleven in harmonie met andere overtuigingen en, met respect voor de wet, de neutraliteit van de staat;
  • Is dat dan nu ook al niet het geval?

  • streven naar een echte samenwerking tussen de leiders van lokale islamitische gemeenschappen, de politie en preventieve diensten om acties te ondersteunen ter bescherming en bewaking van anti-terroristische operaties zonder op korte termijn over te gaan naar inefficiënte veiligheidsmaatregelen;
  • Ik denk dat de leiders van islamitische gemeenschappen het best geplaatst zijn om geweldplegingen te voorkomen. Het belangrijkste daarbij is een zelfbeeld van de islam te verspreiden als een moderne seculiere, apolitieke religie. Iets waarin deze Verklaring jammerlijk de boot mist.

  • het ontwikkelen van een werkelijk nationale collectieve geschiedenis waar de islamitische component zich in terugvindt door het parcours van Belgische "moslimhelden" kenbaar te maken opdat de jongeren zich ermee zouden kunnen identificeren;
  • Opnieuw krijg ik koude rillingen als ik besef wat hiermee bedoeld zou kunnen zijn. Mij komt de Turkse premier Erdogan voor de geest die de ontdekking van Amerika opeist voor Turkije. Waarom zouden politieke vertegenwoordigers zich met geschiedenis moeten inlaten? Een heldengeschiedenis om jongeren aan te stoken klinkt als de tribalisering van België door middel van historisch revisionisme én een uiting van historisch analfabetisme.

De hele Verklaring van Brussel ademt islamitisch exceptionalisme, en begrijpt de scheiding van kerk en staat niet. Het is geen uiting van mensen die begrepen hebben waar een moderne seculiere democratie voor staat, en dat is in niets geruststellend.




Bronnen:
Letterlijk: De verklaring van Brussel van 22 januari 2015 door Belgische moslims



Tags: actueel, ethiek, pacifisme, religie, samenleving, seculariteit

Zie ook het archief