hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

De beschadiging van Vandana Shiva

5 mei 2015


Vandana Shiva

D

e bio-industrie voorspelt hongersnoden die alleen zij kan afwenden. De wereldbevolking staat op het punt te exploderen, meent ze, en onze enige hoop een hongersnood te voorkomen is om de voedselproductie massaal te industrialiseren in het kader van een vrije markt. Alleen winsthonger kan een einde maken aan alle hongersnoden. Om dit plan te doen slagen moet een eind gemaakt worden aan kritiek en twijfel over de gevolgen van die massaproductie voor de volksgezondheid en het sociale weefsel: scepticisme wordt verantwoordelijk gesteld voor massamoord door honger. Er worden colloquia georganiseerd, niet over voedselveiligheid, maar over hoe sceptici te verstommen. Zij worden het zwijgen opgelegd, tot collectieve verklaringen gemanipuleerd of botweg omgekocht - of, als niets van dat alles werkt, wordt hun reputatie grondig beschadigd.

§

Vandana Shiva, een wetenschapper en milieuactiviste, werd geboren in 1952 in India, aan de voet van de Himalaya. Haar moeder was beambte bij Bosbeheer, haar vader was boer. In 1976 haalde ze een masterdiploma in wetenschapsfilosofie aan de Guelph Universiteit in Ontario. In 1978 haalde ze haar doctoraat in de filosofie aan de Universiteit van Western Ontario met een thesis over kwantummechanica. Teruggekeerd in Indië was ze geschokt door de kaalslag van de wouden van haar geboortestreek om er op industriële schaal fruit te telen. De zogenaamde "groene revolutie" bleek vooral te bestaan uit massaproductie door middel van kaalslag, chemische bemesting en herbiciden, met als gevolg vervuiling, de teloorgang van inheemse zaadsoorten, en afhankelijkheid van machtige chemische bedrijven die - nog voor de introductie van GGO's - patenten namen op zaden, en zo de eigendom en kennis van inheemse boeren stalen.

Shiva begon te ageren tegen de kaalslag van bossen in haar land. In 1991 richtte ze een organisatie op om de monoculturen van de grote bio-industrie tegen te gaan. Ze richtte 40 banken op van zaden die gedurende generaties door boeren waren geselecteerd voor hun lokale omstandigheden. In 1993 werd, dank zij wereldwijd protest, het internationale Biodiversiteitsverdrag van kracht, en daarmee een verbod (of moratorium) op de productie van zaad waarvan de nakomelingen steriel zijn en dus geen vruchten meer voortbrengen. Dit zijn de zogenaamde "Terminator seeds" waarvoor Monsanto al een methode ontwikkeld en gepatenteerd heeft. In afwachting van een opheffing van het moratorium wordt hetzelfde bereikt langs twee wegen: zaad wordt aangeboden als een hybride zodat bij elk nieuw zaaiseizoen de eigenschappen halveren, of boeren die zaad kopen van de bio-industrie moeten een contract tekenen dat ze de niets van de opbrengst opnieuw zullen uitzaaien. In mei 2013 werd nog een boer veroordeeld door het Amerikaanse hooggerechtshof voor het herzaaien van GGO-soya, maar het hoeft niet noodzakelijk om GGO'S te gaan. Shiva omschrijft het patenteren van groenten (met genetische markers) die door boeren in het verleden geteeld werden, als "biopiracy".

Zelfmoord van Indische boeren

Indische boeren leiden al sinds lange tijd een hachelijk bestaan. De moessonregens zijn onbetrouwbaar, en kunnen de jaaroogst compleet verspillen. Dan worden dikwijls schulden aangegaan bij woekeraars. Daarbij komt dat sinds de "groene revolutie" landbouwproducten de speelbal zijn geworden van internationale speculaties, die ervoor zorgen dat de prijzen instorten net als de oogst wél gelukt is. Door dezelfde "groene revolutie" worden veredelde zaden aangeboden die een aantrekkelijke opbrengst beloven, maar door hun hoge prijs een grote druk leggen op de huishouding. Tenslotte is een concurrentiestrijd ontstaan tussen de arme landen om aan de laagste prijs te leveren. Boeren die leningen niet kunnen terugbetalen worden gearresteerd en in de gevangenis geworpen. Al te dikwijls komt het voor dat een boer zelfmoord pleegt om te ontsnappen aan de uitzichtloze situatie.

Omstreeks 1995 begon het aantal zelfdodingen bij Indische boeren sterk te stijgen. Dikwijls door de pesticide te drinken die ze niet konden terugbetalen. De officiële statistieken spreken van een toename van het aantal zelfdodingen door boeren, gedurende de daaropvolgende 15 jaar met 251.000, maar het zijn er mogelijk veel meer omdat vrouwen en kinderen die geen land bezitten maar de hopeloze situatie op hun schouders geworpen krijgen, niet zijn opgenomen in de telling. Hartverscheurende brieven aan de Indische overheid maakten geen verschil. Wanneer omstreeks 2002 het dure GGO-katoenzaad op de markt werd gebracht, ontstond nieuwe hoop op een wondermiddel, maar al vlug bleken de schulden sneller te stijgen dan de opbrengst. Hoogproductieve zaden verbruiken meer water en zijn nog meer afhankelijk van de wisselvallige moessonregens.

Vandana Shiva zei hierover in 2006:

Indische boeren hebben nooit zelfmoord gepleegd op grote schaal. Dat is iets nieuws. Het houdt verband met tien jaar van globalisatie en door bedrijven aangedreven vrije handel. De zaadsector werd geliberaliseerd om ondernemingen als Cargill en Monsanto toe te laten ongereguleerde, ongeteste zaden te verkopen. Ze begonnen met hybriden die niet bewaard kunnen worden, en kwamen met genetisch gemanipuleerd Bt-katoen. Zelfmoorden vinden op grote schaal plaats in de "cottonbelt". Het is de zelfmoordgordel van India.

In 2013 schreef ze samen met Kunwar Jalees in Farmers Suicides in India dat de belangrijkste oorzaak van de zelfmoorden de schuldenlast van de boeren is, en:

Het is echter schokkend om vast te stellen dat in de plaats van te zorgen voor betere kredietondersteuning en meer publieke investeringen, de regering net het omgekeerde doet.[...] De situatie vereist dat de regering haar politiek tegenover landbouwkrediet aanpast.

Een hallucinante beschadigingscampagne

In 2013 schreef Natasha Gilbert een nog redelijk beschaafd artikel in Nature. Ze citeert Vandana Shiva waar ze zegt dat "270.000 Indische boeren zelfmoord pleegden sinds Monsanto op de Indische zadenmarkt verscheen. Het is een genocide", waarop Gilbert repliceert dat het nonsens is de zelfmoorden alleen aan GGO-zaden te wijten. Maar Gilbert weet dat Shiva de zelfmoorden niet alleen aan GGO-zaden wijt. Ze weet dat omdat ze hard gezocht heeft naar een citaat waarin ze dat doet, en enkel dit citaat heeft gevonden, dat haar bewering niet ondersteunt. Zoals hierboven geïllustreerd verwijst Shiva naar de nefaste invloed van Monsanto en andere bio-industrieën op de ongereguleerde verkoop van zaden en chemicaliën en van hybriden die niet bewaard kunnen worden - zaken die begonnen met de "groene revolutie" in de jaren 1970. Slechts later (in 2004, toen Monsanto al lang in India was) kwamen de genetisch gemanipuleerde katoenzaden en steeg het aantal zelfmoorden van boeren, dat reeds dramatisch was, tot nieuwe hoogte. Gilbert is dus fout als ze beweert dat GGO-katoen niet tot zelfmoorden heeft geleid, en ze zit ook fout als ze beweert dat Shiva zegt dat alleen GGO-katoen tot zelfmoorden leidt.

Monsanto gelijkstellen aan enkel GGO is een fout die we alleen vinden in de sensatiepers enerzijds en in prestigieuze artikelen die de bio-industrie steunen anderzijds. Het is goed te bedenken dat Monsanto lang voor GGO's bestonden Agent Orange en dioxine heeft uitgevonden als chemische wapens, en massaal DDT heeft geproduceerd.

Het artikel van Gilbert lijkt evenwichtig, omdat ze "erkent" dat talrijke wilde gewassen en onkruiden ongevoelig zijn geworden voor bestrijdingsmiddelen van Monsanto cs. Maar laat je niet beetnemen: de bio-industrie erkent graag het falen van de vorige "ontdekking" als er een nieuwe verkocht moet worden. Zo verging het ook DDT enzovoort. Nu zaden met genetisch ingebouwd insecticide de markt op moeten met als reclame dat er veel minder gesproeid zal moeten worden, moet dik in de verf gezet worden dat de bestrijdingsmiddelen die ooit geprezen werden als de redders van de wereldbevolking wél schadelijk zijn.

Er zijn minder beschaafde artikels geschreven dan dat van Natasha Gilbert in Nature. En ze lijken zich snel voort te planten, want zo'n beetje schandaal leest lekker weg en is snel gekopieerd. Een ordinaire scheldpartij van de hand van Henry Miller (moeilijk te verwarren met de grote schrijver) kan je vinden in Forbes. Het begint zo:

Rijke activiste Vandana Shiva is een armzalig advokaat voor de armen... Vandana Shiva verdedigt een politiek die overal armoede, ondervoeding en dood zal brengen voor dezelfde mensen die ze beweert te verdedigen. En ze is ook al geen vriend van het milieu... Vandana Shiva, de Indische activiste die zich verzet tegen moderne landbouw samen met moderne wetenschap - en wel, moderniteit in het algemeen - is een veelgevraagde gastspreker op Amerikaanse campuses [...] Ze stelt studenten bloot aan leugenachtige, ongegronde aanvallen op de moderne landbouw en wetenschap.
Vreemd dat "rijk" vooraan staat. Is dat goed of slecht? Natuurlijk is het onzin te beweren dat Shiva tegen "moderniteit in het algemeen" is. Het is niet omdat je bijvoorbeeld tegen dioxine of tegen broeikasgassen bent, dat je meteen alles afwijst wat modern is. Verder wordt er een flink tempo in gehouden:
Ze bevindt zich op een hoge plaats in een parallel universum ... gebruikt dezelfde propagandamethodes als Adolf Hitler in "Mein Kampf" ... haar ideeën zijn vervuild met giftig goed, ze is vervuld van eindeloos bedrog, ze dist verzonnen feiten, leugens en bizarre redeneringen op.

Feiten zijn nooit haar sterke kant geweest, voegt Miller toe. (is dat niet vier keer hetzelfde? Nee, er komt meer.) Ze wordt ervan beschuldigd te liegen over haar studies want ze is geen doctor in de fysica (waar heeft ze dat ooit beweerd?) maar in de wetenschapsfilosofie. Maar ze kent ook niets van wetenschap, schrijft Miller. Het bewijs is dat ze haar doctoraat heeft gehaald met een proefschrift over kwantummechanica. Dat lijkt me ver naast de kwestie, maar biedt de auteurs de gelegenheid haar proefschrift de grond in te boren, en zo te suggereren dat haar doctorstitel niet deugt.

Ik kan eindeloos doorslagjes opsporen van dit soort inhoudsloze stemmingmakerij die vooral de bio-industrie uit de wind wil zetten. Keith Kloor is een te mooi voorbeeld om te passeren.

Kloor heeft het in "The GMO-Suicide Myth" over de fixatie van Shiva met de zelfmoorden van Indische boeren alsof je betrokken voelen bij een catastrofe die honderdduizenden levens eist een "fixatie" is.

Trouwens, schrijft hij, er zijn nog talrijke andere Indiërs die zelfmoord plegen. Zo'n argument smaakt me eerlijk gezegd vies in de mond. De catastrofe is gebagatelliseerd, maar voor alle zekerheid wordt de bio-industrie toch nog uit de wind gezet. Kloor heeft het juist als hij zegt dat de oorzaak van de zelfmoorden vooral financieel is, maar besluit daaruit dat de bio-industrie vrijuit gaat. Nu zijn er nogal wat tegenstrijdige berichten over de prijzen van GGO-zaad, maar wie zal ontkennen dat GGO-zaad duurder is dan traditioneel zaad, en dus onvermijdelijk grotere financiële investeringen vergt? Dan is er dus toch een verband tussen de bio-industrie en de zelfmoorden, en het is moeilijk te geloven dat Kloor dat niet ziet. Kloor noemt maar één keer de prijs van zaaigoed - wanneer hij de Indische overheid verwijt de prijzen ervan te willen reguleren.




Bronnen:
Vandana Shiva on seed monopolies, GMOs, and farmer suicides in India
Bt Coton in Andhra Pradesh: a three year assessment
Every 30 minutes (Center for Human Rights and Global Justice - New York University School of Law)
Agrarian Crisis (Samvaad)
Farmers Suicides in India (Vandana Shiva April 2013)
The Seeds of Suicide (Vandana Shiva in GlobalResearch)
Seeds of Doubt (The New Yorker)
Seeds of Truth – A response to The New Yorker (Vandana Shiva)
Case studies: A hard look at GM crops (Natasha Gilbert in Nature)
Wealthy Activist Vandana Shiva Is A Poor Advocate For The Poor (Forbes)
The GMO-Suicide Myth (Keith Kloor)
Battling India's Monsanto Protection Act, Farmers Demand End to GMO (Truthout)
Monsanto wint rechtszaak patentbescherming ggo-zaden (Vlaams Infocentrum land- en tuinbouw)
Stop patents on seeds



Tags: actueel, ethiek, samenleving, wetenschap

Zie ook het archief