hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Van Sartre tot Brel

22 augustus 2015


Jacques Brel

Was de essentie van wat ik ben er al vóór ik bestond? Is de wereld geschapen naar een ontwerp, een essentie die vooraf bedacht was? Of anders gesteld: kent het denken, de rede (of 'de Rede') een absoluut Platonisch bestaan, of wordt het door ons lichaam voortgebracht?

§

J

ean-Paul Sartre meende dat het bestaan het menselijke wezen voorafgaat: "l'existence précède l'essence", het bestaan gaat vooraf aan de essentie. Dit wordt bevestigd door de evolutietheorie: nieuwe levensvormen, ook wij mensen, worden door evolutie tot bestaan gebracht, en daarna maken we onze geschiedenissen, onze verbintenissen, onze dromen. Maar verderop scheiden de wegen van het existentialisme en die van het reductionisme en het sciëntisme zich. Deze scheiding gaat ook op voor meer Europese continentale denkers aan de ene kant en Engelssprekende denkers aan de andere kant.

Het bestaan gaat al het andere vooraf. Natuurlijk. Geen rede indien geen schepselen. Geen ik, geen wereld als ik niet besta. Ik schep hoe ik ben, voortdurend, tot ik er niet meer ben.

Dus als we het niet zelf maken, is er niets. Welk een krachtige, radicale gedachte. We zijn verantwoordelijk vanaf ons bewuste bestaan. Omdat we er zijn, voor alles. Omdat we in deze wereld geworpen zijn, en er het beste van moeten maken.

Het is dit soort filosofie dat bestreden wordt door het platvloerse positieverige gedoe van een Sam Harris, een Steven Pinker en een Lawrence Krauss. Hun denken loopt volledig samen met de grenzeloze pretentie van misprijzend neerkijkende predikanten: we moeten ons maar overgeven aan Hun Waarheid, wij hebben niets te beslissen of te betekenen.

Maar je bent, althans in de continentale traditie, geen denker als je jezelf niet in de wereld denkt. Als je meent allerlei mededelingen over de wereld te mogen doen zonder jezelf (je "Zelf") te verrekenen, ben je slechts een opgeblazen disney-figuur. Zulke (overwegend Amerikaanse) denkers dienen zich te verbergen tot ze ernstig over zichzelf, en alleen over zichzelf, nagedacht hebben. Dan moeten ze te voorschijn komen met wat ze gevonden hebben: onthutst, lichtjes trillend op hun benen, maar diep vanbinnen met een gevoel alsof ze een opening gevonden hebben naar echte, gevaarlijke, diepe inzichten. Zoals de geniale Jacques Brel. De continentale filosofie heeft nood aan literatuur, toneel, liedjes. Omdat ze over het bestaan, "l'existence" gaat.




Tags: bewustzijn, ethiek, samenleving, wetenschap

Zie ook het archief