hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

Een gevaarlijk gebrek aan vrede

1 september 2015


vluchtelingen in yarmouk

I

k heb eerder al verwezen naar studies die aangeven dat het openen van grenzen voor personen uiteindelijk voordelig is voor alle partijen. Maar de vrijheid van beweging die de invloedrijkste economen vandaag bepleiten voor producten (goederen en informatie, zie de Chicago school) wijzen ze af als het om mensen gaat. Ze zijn kampioenen van de vrije markt, maar zonder vrije mensen.

§

Vandaag zijn meer dan 50 miljoen mensen, voor de helft kinderen, op de vlucht voor oorlogen en klimaatcatastrofes. Een drama waarvan de ellende ons voorstellingsvermogen ver te boven gaat. Van deze 50 miljoen wordt negen tiende opgevangen door ontwikkelingslanden. De grote meerderheid zoekt immers een onderkomen nabij de eigen omgeving zolang er nog een greintje hoop is vroeg of laat te kunnen terugkeren. Immers, de meeste mensen voelen zich van nature gebonden aan hun eigen streek, zelfs als het er slechter gaat. Toch zijn er vluchtelingen die geen enkele hoop of vooruitzicht meer hebben in hun eigen wereld - ook niet voor hun kinderen. Zij trachten met de moed der wanhoop elders een beter bestaan te vinden. In Europa, met zijn 700 miljoen inwoners, loopt dat aantal in de honderdduizenden. Natuurlijk zullen zij zich niet evenredig verspreiden. Landen met de beste vooruitzichten trekken meer vluchtelingen aan. De Duitse economie bijvoorbeeld heeft elk jaar 200.000 immigranten nodig om haar economie draaiende te houden.

Overvolle bootjes, bestormde vrachtwagens, geïmproviseerde kampplaatsen waar vluchtelingen bijeen hokken vergroten de impressie van een massa-invasie. Eén noodlijdende wekt medelijden, duizend noodlijdenden wekken angst. Het effect van al die gruwelen is dat sommigen op den duur de problemen van de vluchtelingen - de echte problemen - niet meer zien, maar enkel nog problemen zien voor zichzelf, en dat met meer of minder realiteitszin.

Argumenten tegen immigratie

Een belangrijk deel van het publiek volgt deze redenatie, met verschillende motieven. Flink wat Europeanen aanvaarden dat migratie een normaal onderdeel is van het economische en sociale leven, maar vrezen voor een vloedgolf die ons "absorptievermogen" te boven gaat. Dat zou leiden tot overbevolking, verarming en sociale conflicten, verlies van identiteit, het ontstaan van geïsoleerde en mogelijk vijandige gemeenschappen, misschien zelfs burgeroorlogen. Bij de relatief grote aantallen vluchtelingen vandaag is dat niet verwonderlijk, maar net door deze grote aantallen is onze angst dodelijk voor de vluchtelingen. Wat te doen als begrip voor het lijden doorkruist wordt door de angst meegezogen te worden? Het antwoord is: voorkomen. Lijden kost honderd keer meer dan lijden voorkomen. Mark Krikorian is zelf uit Armenië naar de VS geïmmigreerd op zijn twintigste. Als directeur van het conservatieve Center for Immigration Studies is hij nu zelf een befaamd bestrijder van alle vormen van immigratie. Hij is het levend bewijs dat ook immigranten snel tot platvloers egoïsme en nationalistische onzin kunnen vervallen:

Grenzen zijn essentieel voor het natie-zijn ("nationhood"). Ze zijn de lijn tussen 'ons' en 'zij'. Zonder 'zij' kan er geen 'ons' zijn, waardoor sociale solidariteit wordt uitgesloten. Aanklachten tegen xenofobie en chauvinisme zijn terecht wijdverspreid, maar een open-grenzenpolitiek is een functie van het andere kwaad: gebrek aan nationaal gevoel.
Krikorian zegt om onverklaarbare reden niet dat bijvoorbeeld de grens tussen Texas en Oklahoma beter gesloten zou worden, maar wel dat de grens tussen de VS en Mexico potdicht moet. Volgens deze redenering zou er een ernstig tekort aan solidariteit ontstaan zijn in Texas en Oklahoma in 1845. Dezelfde redenering toepassen op Europa zou betekenen dat het openen van de grenzen tussen Nederland, Duitsland, België en Frankrijk zou geleid hebben tot een kwalijk gebrek aan nationalisme in die landen. Het gevolg daarvan moet dan geweest zij dat de sociale solidariteit in die landen het onderspit heeft moeten delven, want volgens Krikorian is solidariteit het gevolg van een "nationaal gevoel" dat ontstaat dank zij zwaarbewaakte grenzen. Het is waar dat het openen van de Europese binnengrenzen een dumper was op het Franse en Duitse nationalisme, maar het was, en tegenstelling tot de voorspellingen van Krikorian, ook de oorzaak van algemene welstand en toenemende solidariteit, en vooral van een Europa zonder oorlogen gedurende 70 jaar.

Krikorian is het bruggetje over en trapt het in. Hij is een neo-liberale egoïst recht uit het boekje. Wanneer de nood het hoogst is, is de hardvochtigheid nabij.

Wederzijdse hulp of triomf van het egoïsme

In oudere tijden waren gemeenschappelijkheid, moed en mededogen geen onderwerp voor dergelijke afwegingen. Wederzijdse hulp was een onderdeel van het dagelijkse leven en van de lessen die we onze kinderen leerden. Gastvrijheid was een van de hoofddeugden. Natuurlijk werd zulk een samenleving nu en dan verstoord door achterbakse egoïsten of gluiperige profiteurs, maar die werden al snel als dusdanig herkend en in toom gehouden. Maar nooit eerder in de geschiedenis was kortzichtig egoïsme zo alom verspreid in de samenleving. Na WO II is het Westen, triomfantelijk herstellend, gaan geloven dat het laatste rechte stuk van de vooruitgang bestaat uit rennen, grijpen, meerijden, afdanken en verjagen. We hebben het vandaag niet meer over de moed om voor anderen op te komen, maar over de moed om onsympathieke maatregelen te nemen. En wat zijn andere mensen nou helemaal waard? De ideologie van het neo-liberale egoïsme heeft ons gegrepen, en het noodlot beware ons.

Wat te doen

Het belangrijkste is dat niemand nog moet vluchten uit zijn of haar geboortestreek. We moeten stoppen met mensen op de vlucht te jagen, en stoppen met ze terug te jagen, en we moeten iedereen de mogelijkheid laten een goed bestaan op te bouwen, thuis of elders. De Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen António Guterres zegt (NRC):

Er is tegenwoordig een gevaarlijk gebrek aan vrede. Dit alles toont aan wat de enorme prijs is van het niet beëindigen van oorlogen, van het falen in het vinden van oplossingen of het voorkomen van conflicten. De internationale gemeenschap moet meningsverschillen overbruggen en oplossingen vinden voor de huidige conflicten in de Centraal-Afrikaanse Republiek, Syrië, Zuid-Soedan en elders.

Beter dan een land te omgeven met prikkeldraad en mitraillettes, in permanente staat van oorlog met hulpbehoevende gezinnen, is een land waar democratische instellingen - politie, justitie - waken over integratie en geweld voorkomen. Meteen kan dan bezuinigd worden op het militair geweld dat aan de basis ligt van heel wat migratie. Laten we een einde maken aan het vernietigen van goedwerkende lokale economieën door landroof, klimaatbederf, chaos, bewapening, oorlogen, bombardementen, corruptie - allemaal plagen die iedereen kent, maar waar niets aan gedaan wordt, omdat we eten uit de hand van de daders. Daarbij is de roep om oplossingen belangrijker dan de schuldvraag.

Het ontbreekt ons aan internationale organisaties waar alle landen zich zonder vetorecht aan onderwerpen, en die zullen er alleen komen als een ernstige aanvang is gemaakt met ontwapening.

Maar een eerste en belangrijkste maatregel is dat een eind wordt gemaakt aan oorlogen, burgeroorlogen en bombardementen, omdat zij de voornaamste reden zijn om te vluchten. Ik zeg niet dat wij - Europa of het Westen - hier alleen schuld hebben, maar een pacifistisch beleid van onze kant zou al heel veel veranderen. Syrië is exemplarisch. Het was een dictatuur, maar wel een waar het leven doorging, waar vrouwen konden studeren en minderheden zoals christenen een grote vrijheid genoten. Vergeleken met Saoedi-Arabië, dat even gewelddadig is als ISIS, was Syrië een paradijs van mensenrechten. Liever dan ons hier af te vragen waarom het Westen het ene regime vernietigt door middel van propaganda en steun aan extremistische rebellen, en het andere regime met rust laat (daarover heb ik het al eerder gehad) is het belangrijk er hier op te wijzen dat aangezien relaties met Saoedi-Arabië wél kunnen, er geen verontschuldiging is voor om het even welke ontwrichting door aangestookte burgeroorlogen of bombardementen zoals met Irak, Libië en Syrië gebeurde. Zonder deze inmenging zouden er veel minder wanhopige vluchtelingen op de dool zijn.




Bronnen:
Aantal vluchtelingen staat op 51,2 miljoen, meer dan na WOII (NRC)
What's Really Behind Europe's Decline? It's The Birth Rates, Stupid (Forbes)



Tags: actueel, ethiek, pacifisme, samenleving

Zie ook het archief