hoofdmenu
Sigers Weblog

none yet

De chimaera's komen

8 augustus 2016


Het eiland van dokter Moreau

V

anaf volgend jaar zal (ook) het National Health Institute (VS) voor het eerst het maken van chimaera's subsidiëren. Dat betekent niet dat er op dit ogenblik niets aan gedaan wordt. Zo heeft dr. Nakauchi van Stanford University een twintigtal schaap-mens en varken-mens embryo's tot ontwikkeling gebracht en in leven gehouden tot de 28 dagen toegelaten door de ethische commissie van de universiteit. Nu is dr. Nakauchi een van de onderzoekers die aandringt op versoepeling.

§

Het nieuwe aan deze chimaera's is dat menselijke cellen worden ingebracht in een pril dierlijk embryo, zodat ze ermee samensmelten en -groeien. De wezens die uit deze embryo's voortkomen zijn dan gedeeltelijk dier en gedeeltelijk mens. Dat zou kunnen toelaten ziekten beter te onderzoeken, en zou het bovendien mogelijk maken menselijke organen te kweken in industriële boerderijen. Deze organen zouden dan gebruikt kunnen worden voor transplantatie. Dit bevestigt, terzijde, dat embryonale ontwikkeling niet zo sterk bepaald is door de genen als sommigen dachten: een embryo en de organen die het voortbrengt voegen zich plastisch in het gastorganisme.

Om aan de strenge Japanse regelgeving te ontkomen emigreerde Nakauchi in 2013 naar de VS, waar hij bij Stanford University aan de slag kon met $6 miljoen subsidies van de staat Californië, die daarbij de strengere regels van Washington omzeilde. Nakauchi is lang niet de enige die met chimaera's experimenteert. Daniel Garry van de University of Minnesota ontving een subsidie van $1,5 miljoen van het VS-leger om menselijke harten te laten groeien in varkens. Garry verklaart dat hij dieren zonder hart of spieren kan maken, en deze kan herstellen met stamcellen van een normaal embryo. Hij hoopt nu hetzelfde te doen met menselijke stamcellen. Dezelfde universiteit publiceerde een foto van een 64 dagen oude varkensfoetus waarin menselijke stamcellen een oogdefect hadden hersteld. Nakauchi en Garry zijn twee van de elf onderzoekers die een - succesvolle - brief aan het NIH schreven om het moratorium op subsidies voor onderzoek naar chimaera's stop te zetten.

Terwijl talrijke biologen (zoals Stewart Newman) en ethici (bijvoorbeeld Françoise Baylis) waarschuwen voor risico's, lachen de wetenschappelijke optimisten alle bezwaren weg. Zoals met kernenergie zeggen ze niet dat er geen risico's bestaan, maar wel dat er strenge controle zal zijn om deze risico's onder controle te houden. Zo meent men vandaag dat het altijd verboden zal zijn menselijke stamcellen te versmelten met embryo's van de grote mensapen (chimpansees en zo) maar men moet alleen bedenken dat het moratorium van het NIH het net 1 jaar heeft uitgezongen, om te beseffen dat de druk vanuit de onderzoekers om de volgende stap te zetten ook die hindernissen zonder al te veel moeite zal nemen. Bovendien is er een interessante paradigm shift gaande. Chimaera-ontwerpers maken gebruik van effecten waarvan GGO-ontwerpers zweren dat ze niet bestaan.

PZ Myers uit zich in deze kwestie als zo'n wetenschappelijke optimist. Het is wel de vraag of hij zich goed geïnformeerd heeft, want het moratorium van het NIH ging niet over een verbod op experimenten, zoals hij meent te geloven, maar over het uitreiken van subsidies door het NIH.

Myers ontkent niet dat er risico's bestaan, maar zegt dat ze makkelijk te voorkomen zijn en erg onwaarschijnlijk. Hij vervolgt:

Ik vermoed dat een chimaera met een belangrijk deel menselijk hersenweefsel niet levensvatbaar is. [...] En een menselijke baby voortbrengen uit dieren met menselijke voortplantingsorganen zou catastrofaal zijn en waarschijnlijk leiden tot het sluiten van het labo en tot massieve juridische gevolgen. [...] Niemand is geïnteresseerd in een nieuw Eiland van Dr Moreau. Moreau was een idioot die niets praktisch of leerzaams deed met zijn gefantaseerde techniek, en dystopische science fiction gebruiken als een tegen-argument betekent dat je de motivatie achter het onderzoek niet begrijpt.

Mij lijkt Het Eiland van Dokter Moreau een redelijk goede voorafbeelding van het onderzoek dat vandaag plaatsvindt. De novelle is trouwens geschreven door H.G.Wells (geb. 1866) die ook hier de toekomst verrassend voorspelde. Wells was atheïst en socialist, en geloofde dat de wereld best door wetenschappers geregeerd werd. Als het fictieve personage van Moreau een idioot was, dan moet men hetzelfde zeggen over de onderzoekers die vandaag hetzelfde willen doen.

We leven in een tijd van grote wetenschappelijke mogelijkheden die met publiek geld gerealiseerd kunnen worden - geld dat door onbegrijpende burgers als u en ik wordt aangedragen. Het gaat hier feitelijk om twee keuzes die gemaakt moeten worden, aan de hand van antwoorden op twee vragen: de eerste is hoe nuttig dit onderzoek is. Wie zal van de resultaten profiteren, aan welke kost voor wie. De tweede vraag is of er nog andere, nuttiger onderzoeken mogelijk zijn met vergelijkbare middelen, en welk van deze onderzoeken steun verdient van de gemeenschap, de overheid?

Het genetisch onderzoek staat meer en meer onder druk van de industrie, die lobbyt voor overheidsinvesteringen om vervolgens bedrijfswinsten te maken. Deze industriële rooftocht op de samenleving is een belangrijke "motivatie achter het onderzoek", althans in hoofde van de grote beslissingnemers. Wanneer Myers over "de motivatie van de onderzoekers" spreekt kan dat wetenschappelijke nieuwsgierigheid zijn, die best voordelig maar evengoed kwalijk kan uitpakken voor de samenleving. Of bedoelt Myers dat het onderzoek puur gemotiveerd wordt door medemenselijkheid?

Ik laat hier even (maar best niet te lang) de militaire interesse in chimaera's buiten beschouwing.

Waarom niet?

Ik wantrouw de controle zoals die nu loopt, die door de voorstanders als een onneembare vesting wordt voorgesteld. Dat een moratorium op embryonale chimaera's na 1 jaar al wordt opgeheven onder druk van de onderzoekers en hun sponsors, zonder dat de randvoorwaarden veranderden, wekt geen vertrouwen in de bewering dat nooit mensapen in het onderzoek betrokken zullen worden. Men zal zich misschien nog herinneren dat toen de kerncentrale van Doel gebouwd werd aan de Belgisch-Nederlandse grens, overheid, industrie en wetenschap ons bezworen dat er niets mis kon gaan omdat er zeer streng zou toegekeken worden. Een van die zekerheden was toen, dat de centrale uit dienst zou genomen worden na 25 jaar omwille van de veiligheid. Vandaag is die veiligheid én de strenge controle weggelobbyt, de oude centrale draait voort met honderden miljoenen winst voor de industrie, en met risico's die "feitelijk erg klein zijn". Dat nooit embryo's van mensapen zullen ingezet worden is dus niet geloofwaardig, als op een bepaald ogenblik de "voordelen" zullen blijken. Trouwens, sinds 2012 worden reeds chimerische resusaapjes geboren.

Mensapen staan het dichtst bij ons, op gebied van pijn en bewustzijn, maar zijn daarom ook de ideale donors van mensenorganen. Maar of het nu bij industriële mensvarkensbedrijven blijft of we binnenkort industriële chimpansee-kwekerijen zien, het blijft een zekerheid dat we alle principes van dierenwelzijn en dierenrechten die we vandaag willen, overboord zullen moeten zetten. Elk dier met vreemde organen zal een monstruositeit zijn gevangen in een weerzinwekkend leven, om op het juiste moment geslacht of vermoord te worden. Welke van deze woorden past bij een gedeeltelijk menselijke chimaera?

Dat wat betreft de gruwelijke behandeling van dieren die pijn kunnen lijden en een bepaald bewustzijn hebben. Maar wat met de mensen? We beseffen het niet de hele tijd, maar dat uw overheid over geld beschikt om aan dit onderzoek te besteden komt doordat wij belastingen betalen, en die belastingen kunnen we betalen omdat we goedkope producten kopen die in de arme landen gemaakt worden. Hier heb ik twee bedenkingen bij, de ene al gruwelijker dan de andere.

De eerste is dat deze arme bevolkingen - die ons rijk maken - nooit consument zullen worden van menselijke organen gekweekt in chimaera's. Daarvoor zullen ze te duur, de productie en handel te lucratief zijn. Er zijn statistieken over hoeveel organen er jaarlijks te weinig zijn in de VS en de EU, maar niemand weet hoeveel mensen sterven omdat hun hart niet vervagen werd in Afrika of Azië.

Mijn tweede bedenking is dat wanneer ethici zoals Françoise Baylis zich verzetten tegen menselijke chimaera's omdat ze tot onoverkomelijke verwarring zullen leiden in onze verhoudingen met dieren, hetzelfde kan gezegd worden over onze verhouding met medemensen. Vandaag wordt nog weerstand geboden tegen het verhandelen van menselijke organen (ze moeten 'gedoneerd' zijn) omdat er in arme landen een zwarte markt is ontstaan van mensen die een orgaan afstaan om hun gezin te laten overleven. Wanneer menselijke organen industrieel gekweekt zullen worden - dat is een onvermijdelijk gevolg van het huidige onderzoek - zal men terugkeren naar een vrije markt van organen. Als organen vrij verkocht kunnen worden en de verkoop niet enkel toegelaten maar ook lucratief is, zal de stroom afgestane organen uit de arme landen toenemen en misschien de chimaera's in aantal overtreffen. We hebben dan alleen maar een doorgezette revival van racisme nodig om het slachten of vermoorden van mensen te beginnen - we zijn immers al eerder tot de vaststelling gekomen dat mensen niet zo hard verschillen van andere zoogdieren. Dat werkt natuurlijk naar twee kanten: kiezen we voor rechten en bescherming van mens én dier, of voor een blijvend onderscheid tussen bezitters en bezitlozen. Die laatste groep bestaat dan uit dieren en armen.

Bronnen:
Human-Animal Chimeras Are Gestating on U.S. Research Farms (tech review)
Strange Beasts: Why Human-Animal Chimeras Might Be Coming (livescience)
Human Chimeras That Already Exist (life science)
NIH Plans To Lift Ban On Research Funds For Part-Human, Part-Animal Embryos (npr)
Should Human Stem Cells Be Used To Make Partly Human Chimeras? (npr)
http://freethoughtblogs.com/pharyngula/2016/08/05/lets-all-make-chimeras/ (Pharyngula)
World's first chimeric monkeys are born (phys.org)



Tags: actueel, bewustzijn, ethiek, evolutie, samenleving, wetenschap

Zie ook het archief